Scroll Top
385e99a2a48cc77821ba74062e6dfe699e8735773bbbc0b0a8bb86c9f24c9ed3_max

Scena z filmu "Kościuszko pod Racławicami" (1938)

Scena z filmu "Kościuszko pod Racławicami" (1938)

4 kwietnia 1794. Bitwa pod Racławicami

Senat podjął dziś uchwałę w sprawie upamiętnienia 230. rocznicy Insurekcji Kościuszkowskiej.

Tekst uchwały odczytał senator Marek Komorowski:

„230 lat temu, 24 marca 1794 r., w Krakowie Tadeusz Kościuszko złożył przysięgę: «powierzonej władzy na niczyj prywatny ucisk nie użyję, lecz jedynie jej dla obrony całości granic, odzyskania samowładności Narodu i ugruntowania powszechnej wolności używać będę». To od tego symbolicznego aktu oraz przysięgi powtarzanej następnie przez zebranych tłumnie na krakowskim rynku obywateli rozpoczęła się Insurekcja Kościuszkowska.

Insurekcja była patriotycznym zrywem w obronie niepodległości Rzeczypospolitej, w myśl hasła «Wolność, Całość, Niepodległość», zbrojną reakcją na rządy konfederacji targowickiej. Wcześniej targowiczanie, działający pod protektoratem carycy Katarzyny II, obalili z udziałem rosyjskiej armii ustalenia Sejmu Wielkiego, w tym postanowienia Konstytucji 3 maja, i na marionetkowej sesji ostatniego sejmu w Grodnie zaakceptowali drugi rozbiór Polski.

Pierwszym zbrojnym starciem powstania była bitwa pod Racławicami, która wzmocniła wiarę w jego sens. Następnie opanowano Warszawę, Wilno i Grodno. Tadeusz Kościuszko wydał Uniwersał połaniecki, który zabezpieczał sytuację prawną chłopów, przewidując zniesienie poddaństwa osobistego, zapewniając ich nieusuwalność z gruntów, ograniczając pańszczyznę na czas insurekcji oraz zawieszając wykonanie pańszczyzny wobec chłopów powołanych do wojska, a tym samym zwiększając ich udział w powstaniu.

Przewaga liczebna wroga, jego lepsze uzbrojenie, a także udział po jego stronie pruskich wojsk spowodowały upadek insurekcji. 16 listopada 1794 r., po październikowej klęsce pod Maciejowicami i pojmaniu Tadeusza Kościuszki, nastąpiła kapitulacja powstańczych oddziałów. Tysiące powstańców zesłano na Syberię, a ich majątki skonfiskowano. W 1795 r. dokonano trzeciego rozbioru Polski.

Dzisiaj wiemy, że chociaż Insurekcja Kościuszkowska upadła, to Tadeusz Kościuszko wskazał drogę ku wolności Ojczyzny, prowadzącą przede wszystkim poprzez zbiorowy wysiłek całego narodu. Polacy, dzięki walce w kolejnych powstaniach, doczekali się wolnego, niepodległego i suwerennego państwa.

Senat Rzeczypospolitej Polskiej upamiętnia Insurekcję Kościuszkowską i oddaje cześć wszystkim jej uczestnikom, walczącym o wolną i sprawiedliwą Polskę.”

Projekt przyjęto jednogłośnie. W trakcie debaty głos zabrał senator Marek Pęk:

– Zabieram głos jako senator ziemi miechowskiej, a więc tej ziemi, na której odbyła się bitwa pod Racławicami. I odbyła się ona właśnie 4 kwietnia 1794 r. Chciałbym powiedzieć – w krótkiej uchwale nie da się zawrzeć wszystkiego – co tak naprawdę było największym fenomenem insurekcji kościuszkowskiej i co uosabiał sobą naczelnik tej insurekcji Tadeusz Kościuszko. Mianowicie było to pierwsze powstanie ogólnonarodowe. Konfederacja barska, która rozpoczęła ten wielki wysiłek, ten cykl powstań narodowych, była tak naprawdę insurekcją szlachecką, była powstaniem szlacheckim. Fenomen Kościuszki polega na tym, że on jako pierwszy zrozumiał, że nie może być nowoczesnego państwa, nie może być prawdziwej, skutecznej walki o niepodległość z wyłączeniem chłopstwa polskiego. Wtedy chłopi byli jakoś wyłączeni poza nawias obywatelstwa polskiego, nie mieli pełnej wolności. Tak więc idee Tadeusza Kościuszki były niezwykle nowoczesne, nowoczesne nie tylko w skali Polski, ale również w skali Europy i świata. Dlatego należy mu się ogromny szacunek i nieustanne przypominanie jego myśli, jego myśli uniwersalnej, jego myśli nowoczesnej i ponadczasowej.

I trzeba nieustannie przypominać wszystkie polskie powstania narodowe, bo wydaje mi się, że od czasu właśnie konfederacji barskiej, od insurekcji kościuszkowskiej obecne są w polskim narodzie, w polskim społeczeństwie te 2 duchy: duch targowicy i duch powstań narodowych, a więc duch jakiegoś fałszywego kompromisu, dogadania się z najeźdźcą, dogadania się z silnym oraz duch walki o wolność, o niepodległość za wszelką cenę, czyli ten duch uznania, że suwerenność, niepodległość, wolność są wartościami najwyższymi, że nie można się zgodzić na jakąkolwiek namiastkę tej wartości i że dla tej wolności, dla tej niepodległości Polacy są w stanie poświęcić nawet swoje życie.

Oczywiście insurekcja kościuszkowska nie zakończyła się zwycięstwem, nie zakończyła się zwycięstwem tak jak wszystkie polskie powstania narodowe, ale odegrała ogromną rolę w budowie tożsamości narodowej, w przeniesieniu przez pokolenia miłości do ojczyzny, idei odzyskania niepodległości. I to jest ten wielki, taki bardzo wyróżniający nas, Polaków rys, doceniany również w Europie i na świecie.

Dzisiaj w rocznicę bitwy pod Racławicami warto również przypomnieć postać Wojciecha Bartosza, a więc tego symbolicznego chłopa, który za zasługi w bitwie pod Racławicami otrzymał nazwisko Głowacki, został zwolniony z pańszczyzny, dowartościowany, zresztą w pierwszych dniach kwietnia 1794 r. w Krakowie odbyła się wielka defilada zwycięstwa i wtedy ci chłopi prezentowali na ulicach Krakowa armaty zdobyte kosami.

Zatem cześć i chwała bohaterom, cześć i chwała wielkiemu duchowi walki o niepodległość i suwerenność Polski!

Senator Marek Komorowski wypowiedział się jeszcze na temat Tadeusza Kościuszki.

– Proszę państwa, są wydarzenia historyczne, są osoby, obok których nie można przejść obojętnie. Do takich wydarzeń niewątpliwie należy insurekcja kościuszkowska, a do takich osób – osoba Tadeusza Kościuszki. Jestem przekonany, że takich uchwał historycznych, okolicznościowych w Senacie w trakcie tej kadencji będzie więcej, będzie ich dużo na wzór poprzednich kadencji, że będzie kontynuowana ta dobra tradycja.

Każde państwo ma swoją historię, o której pamięć to nasza powinność i obowiązek. Można powtórzyć za słowami św. Jana Pawła II: „Naród, który nie zna swojej historii, traci tożsamość, a bywa, że i niepodległość”.

Andrzej Tadeusz Bonawentura Kościuszko to nasz bohater narodowy. Przywołujemy postać Tadeusza Kościuszki, bo był przede wszystkim obrońcą respubliki, czyli Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Był też obrońcą Stanów Zjednoczonych, brał udział w wojnie o ich niepodległość, a za swoje zasługi uchwałą Kongresu awansowany został na stopień generała armii amerykańskiej.

Można śmiało powiedzieć, że po 1794 r. Tadeusz Kościuszko był duchowym przywódcą Polaków dążących do odzyskania własnego państwa. Stanął na czele ostatniego zbrojnego zrywu w obronie Rzeczypospolitej Obojga Narodów.

Dzisiaj, oddając hołd wszystkim uczestnikom insurekcji kościuszkowskiej walczącym o wolną i sprawiedliwą Polskę, trzeba się również zastanowić, co było przyczyną upadku Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Na pewno przyczyną były imperialistyczne dążenia zaborców, ale także upadek obyczajów ówczesnej szlachty i prowadzona wówczas polityka uległości, szczególnie wobec Rosji, wyrażająca się m.in. w zawiązaniu konfederacji targowickiej. Można powiedzieć, że była to swoistego rodzaju zdrada narodowa części elit państwowych. Dla targowiczan nadrzędnym dobrem była wolność, dla której nie warto było poświęcać wzmocnienia państwa. Tadeusz Kościuszko i osoby wokół niego zgromadzone uznawali, że państwo i jego byt niepodległy są dobrem nadrzędnym, od którego zależy także istnienie wolności obywateli. Za takie podejście do losów ojczyzny Tadeuszowi Kościuszce i osobom z nim związanym należy podziękować.

Dzisiaj znamy losy Polski i Polaków w drodze do upragnionej wolności i niepodległości. Dzisiaj oddajemy hołd naszym bohaterom. Dzisiaj dbajmy o naszą ojczyznę. Pamiętajmy o słowach przysięgi złożonej na rynku krakowskim przez Tadeusza Kościuszkę, przysięgi złożonej w imię Boże całemu narodowi polskiemu, rozpoczynającej się słowami „Ja, Tadeusz Kościuszko, przysięgam w obliczu Boga całemu Narodowi Polskiemu”, a kończącej się słowami „Tak mi Panie Boże dopomóż i niewinna Męka Syna Twego”.

I na samo zakończenie powiem… Przy okazji wizyty w Krakowie – bo myślę, że dużo osób w Krakowie co jakiś czas przebywa, czy to w wakacje, czy podczas różnych wyjazdów – zatrzymajmy się na rynku krakowskim w miejscu, gdzie Tadeusz Kościuszko składał wspomnianą przysięgę. Tam na rynku są 2 płyty, jedna poświęcona hołdowi pruskiemu, a druga poświęcona Tadeuszowi Kościuszce, który składał tam przysięgę. Przypomnijmy sobie wtedy słowa tej przysięgi i niech będą one również naszym mottem.

Czytaj też:

Jak Kiliński pomógł Kościuszce i powstanie w Warszawie wygrał

Jak Kiliński pomógł Kościuszce i powstanie w Warszawie wygrał

Posty powiązane

error: Content is protected !!