Garncarstwo i ceramika figuralna ośrodka w Chałupkach, język łemkowski jako nośnik dziedzictwa kulturowego Łemków, tradycja wyplatania ozdób ze słomy w Majdanie Kozłowieckim, Annoborze i Łucce – Kolonii, tradycyjne rzemiosło zduńskie zostały wpisane na krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego.

Tworzona od 2013 r. lista liczy obecnie 133 pozycje, dokumentujące żywe tradycje, zwyczaje i umiejętności przekazywane z pokolenia na pokolenie. O kolejny wpis wzbogacił się również Krajowy rejestr dobrych praktyk w ochronie niematerialnego dziedzictwa kulturowego. Znalazł się w nim Konkurs Sztuki Ludowej Pałuk im. Wandy Szkulmowskiej.

Nowe wpisy na Krajowej liście niematerialnego dziedzictwa kulturowego

Garncarstwo i ceramika figuralna ośrodka w Chałupkach

Ośrodek garncarski w Chałupkach słynie z wyrobu naczyń użytkowych oraz ręcznie lepionej ceramiki figuralnej, obejmującej m.in. figurki ludzi i zwierząt, kapliczki czy charakterystyczne ceramiczne gwizdki. Wyroby powstają z gliny w tradycyjnym procesie obejmującym formowanie, suszenie, wypał i szkliwienie. Ceramika chałupkowa wyróżnia się prostym zdobnictwem oraz charakterystyczną kolorystyką. Istotnym elementem tej tradycji jest również przekazywana z pokolenia na pokolenie wiedza warsztatowa, lokalne nazewnictwo i zwyczaje związane z pracą garncarzy.

Język łemkowski jako nośnik dziedzictwa kulturowego Łemków

Język łemkowski od wieków stanowi podstawowy nośnik kultury, pamięci i tożsamości Łemków. Przekazywany w rodzinach poprzez rozmowy, pieśni, modlitwy i opowieści, zachowuje wiedzę o tradycjach, historii oraz życiu wspólnoty. Mimo przerwania ciągłości przekazu po II wojnie światowej, dziś jest obecny w edukacji, kulturze, mediach i działalności artystycznej. Ochrona języka oznacza jednocześnie zachowanie bogatego dziedzictwa kulturowego Łemków.

Tradycja wyplatania ozdób ze słomy w Majdanie Kozłowieckim, Annoborze i Łucce – Kolonii

Tradycja wyplatania ozdób ze słomy wywodzi się z dawnego wykorzystania słomy w życiu codziennym mieszkańców Lubelszczyzny. Dziś obejmuje przede wszystkim wykonywanie ozdób bożonarodzeniowych, kapeluszy oraz elementów wieńców dożynkowych z odpowiednio przygotowanej słomy żytniej. Poszczególne wyroby powstają z wykorzystaniem tradycyjnych technik przekazywanych między pokoleniami. Rzemiosło pozostaje ważnym elementem lokalnej tożsamości i kultury regionu.

Tradycyjne rzemiosło zduńskie

Tradycyjne rzemiosło zduńskie obejmuje projektowanie, budowę, naprawę i konserwację pieców kaflowych, kuchni, pieców chlebowych oraz kominków. Wiedza zdunów łączy wieloletnie doświadczenie z umiejętnością doboru materiałów i rozwiązań zapewniających bezpieczeństwo oraz efektywne ogrzewanie. Choć współcześnie wykorzystuje się również nowoczesne narzędzia i technologie, podstawą pozostaje praktyczna wiedza przekazywana z mistrza na ucznia. Jej zachowaniu służą warsztaty, pokazy i działania edukacyjne.

Wpis do Krajowego rejestru dobrych praktyk w ochronie niematerialnego dziedzictwa kulturowego

Konkurs Sztuki Ludowej Pałuk im. Wandy Szkulmowskiej.

Organizowany od 1963 roku Konkurs Sztuki Ludowej Pałuk im. Wandy Szkulmowskiej służy ochronie, dokumentowaniu i popularyzacji tradycji artystycznych regionu. Łączy twórców różnych pokoleń, umożliwia prezentację ich dorobku oraz przekazywanie wiedzy i umiejętności podczas warsztatów. Towarzyszące konkursowi wystawy i publikacje tworzą archiwum pałuckiej sztuki ludowej, wspierając zachowanie i rozwój lokalnego dziedzictwa.

Źródło informacji: MKiDN gov.pl