Ma być prospołeczny, prośrodowiskowy, a przede wszystkim przejrzysty. Dyskusja o rozszerzonej odpowiedzialności producenta dla wprowadzających produkty w opakowaniach trwa od wielu lat i jak do tej pory nie przyniosła oczekiwanego efektu w postaci opracowania modelu ROP.

Debata w Krajowej Izbie Gospodarczej o tym, jaki kształt powinien mieć model rozszerzonej odpowiedzialności producenta pokazała, że należy eliminować różnice stanowisk, bo jeszcze nigdy nie było tak blisko do stworzenia polskiej wersji ROP, która sprawiedliwie określi role wszystkich interesariuszy, dając szansę na poprawienie poziomów recyklingu i eliminowanie obciążeń gminnych oraz domowych budżetów.

Ostatnie tygodnie przyniosły nadzieję na to, że wreszcie powstanie dobrze dostosowany do krajowych warunków model rozszerzonej odpowiedzialności producenta. Takie wnioski pojawiły się 29 stycznia po spotkaniu przedstawicieli zespołu doradczego ds. systemowych rozwiązań w zakresie gospodarki odpadowej z wiceminister klimatu i środowiska Anitą Sowińską. Po tym spotkaniu jego uczestnicy – przedstawiciele m.in. takich organizacji, jak Izba Branży Komunalnej, Konfederacja Lewiatan, Krajowa Izba Gospodarcza, Krajowa Izba Gospodarki Odpadami, Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, Polska Izba Gospodarki Odpadami, Rada Regionalnych Instalacji Przetwarzania Odpadów Komunalnych – Związek Pracodawców, Unia Metropolii Polskich, Związek Miast Polskich – podkreślali, że ministerialna propozycja zmierza do opracowania profesjonalnego i sprawnie obsługującego system modelu ROP.

Koncepcja ministerstwa

Zorganizowaną przez firmę Abrys debatę rozpoczęło wystąpienie wiceminister klimatu i środowiska Anity Sowińskiej, która przedstawiła kluczowe założenia do ROP-u.

I tak funkcję operatora systemu ma pełnić Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. To Fundusz będzie przyjmował opłaty od producentów, którzy wprowadzili na rynek opakowania. O ich wysokości zadecyduje minister klimatu i środowiska na podstawie informacji o tzw. „kosztach na bramie” danego strumienia odpadów czyli kosztach przetworzenia danego odpadu w instalacji.

Drugim ważnym wyznacznikiem opłaty ma być spełniany przez odpady wymóg ekomodulacji, czyli łatwiejszego recyklingu. Innymi słowy, producenci opakowań bardziej dostosowanych do wymogów gospodarki obiegu zamkniętego poniosą niższe opłaty.

Trzeci powód, dla którego MKiŚ pracuje nad nowymi przepisami, to duża trudność z osiągnięciem poziomów recyklingu, jakie nakłada na Polskę Unia Europejska.

– Tu niezbędna jest skuteczność, to jest dzisiaj must-have. Dotychczas nasz system nie był w tym względzie efektywny – stwierdziła wiceminister klimatu i środowiska.

Co bardzo ważne, gminy zachowają odpowiedzialność za organizację odbioru i zagospodarowania odpadów komunalnych.

Środki z opłat od wprowadzających odpady na rynek będą podzielone na trzy podstawowe strumienie finansowania: te, które trafią do gmin, do instalacji przetwarzania oraz do instalacji recyklingu.

W przypadku gmin środki te mają zrekompensować koszty utrzymywania systemu zbiórki opakowań (uboczny strumień rekompensaty) oraz w głównym strumieniu rekompensaty będą zależne od masy odpadowej i efektywności systemu. Z kolei IPOKi (instalacje przetwarzania odpadów komunalnych) otrzymają środki, których wielkość zależeć będzie od masy przyjętych do sortowania i przekazanych do recyklingu odpadów z opakowań. Ostatni strumień finansowania popłynie do instalacji recyklingu tworzyw sztucznych i będzie uzależniony od masy tych odpadów poddanych przetwarzaniu. Część środków zostanie też przeznaczona na cele edukacji ekologicznej oraz pokrycie luki inwestycyjnej w zakresie zagospodarowania odpadów opakowaniowych.

Anita Sowińska odniosła się też do zarzutów, które pojawiły się w przestrzeni publicznej, a dotyczą proponowanego modelu ROP – chociażby, że polski model jest podobny do systemu węgierskiego. Zauważyła jednak zasadniczą różnicę, ponieważ na Węgrzech środki wpływały bezpośrednio do budżetu państwa, a jedynie niewielka ich część trafiała do instalacji przetwarzania odpadów. W polskim systemie operatorem będzie NFOŚiGW, a całość środków trafi do branży komunalnej. Nasze rozwiązanie ma przypominać model czeski, a ten według unijnych raportów jest bardzo skuteczny.

A może jednak inaczej?…

Przedstawiciele branży komunalnej przypominają, że próby skonstruowania ROP-u od wielu lat kończą się na ożywionych, ale mało konstruktywnych dyskusjach.

– Czas wreszcie przerwać ten zaklęty krąg niemożności i przygotować dobry, sprawiedliwy ROP – apeluje przewodniczący rady programowej Izby Branży Komunalnej Karol Wójcik.

Uważa, że taki jest już na stole, a przygotowały go strona samorządowa i branża komunalna. Co więcej, przypominają one te założenia, które przedstawiło Ministerstwo Klimatu i Środowiska. Zdaniem Karola Wójcika jest to model prospołeczny, prosty i przejrzysty, gdzie publiczny podmiot (NFOŚiGW) zawiaduje pieniędzmi zebranymi w ramach systemu. Jako zaletę traktuje fakt, że operatora systemu nie wybiorą ci, którzy zostaną obciążeni opłatami.

Jak podkreśla Olga Goitowska, jest szansa na to, aby powstał taki model rozszerzonej odpowiedzialności producenta, który nie będzie miał odpowiedników w innych krajach europejskich i może być jednym z najlepszych.

– Myślę, że to, co zostało zaprezentowane przez MKiŚ jest bardzo dużym krokiem naprzód, jeżeli chodzi o system gospodarki odpadami w Polsce – uważa ekspertka.

Jej zdaniem taki model ROP daje realną szansę na to, żeby ceny odbioru odpadów dla mieszkańców nie rosły. Założenia spełniają też oczekiwania samorządów – mają pozwolić na rozwinięcie gminnego systemu gospodarowania odpadami oraz powinny skłonić producentów do używania i projektowania takich opakowań, które nadają się do recyklingu.

Źródło informacji: ABRYS sp. z o.o.; PAP MediaRoom opr. MP