Pożary roślinności stają się coraz większe, częstsze i bardziej niszczycielskie, Komisja Europejska przedstawia zatem nowe zintegrowane podejście do zarządzania ryzykiem pożarów roślinności.

Strategia ta obejmuje zapobieganie, gotowość, reagowanie i odbudowę. To całościowe podejście zwiększy odporność Europy na rosnące zagrożenie pożarami roślinności oraz zapewni lepszą ochronę Europejczykom i środowisku, a także infrastrukturze i dziedzictwu kulturowemu.

Zgodnie ze strategią na rzecz unii gotowości podany komunikat zawiera wytyczne dotyczące lepszego zapobiegania pożarom roślinności, przygotowania się i reagowania na nie oraz odbudowy po nich, a także przykłady i zalecenia, jak władze krajowe i regionalne oraz inne zainteresowane strony mogą wdrożyć te ramy.

Oczekuje się, że wielkość i intensywność pożarów roślinności zwiększy się na całym kontynencie. W 2025 r. Europa doświadczyła najgorszego sezonu pożarów roślinności od czasu, gdy rozpoczęto ich rejestrowanie – ponad milion hektarów uległo spaleniu. Wynika to z nasilającej się zmiany klimatu i innych czynników. Regeneracja środowiska naturalnego w Europie ma zatem kluczowe znaczenie, ponieważ zdrowe ekosystemy są bardziej odporne na pożary roślinności.

Dlatego też Komisja kładzie duży nacisk na profilaktyczne działania przeciwpożarowe. Proponuje zwiększyć wsparcie dla ekosystemowych środków zapobiegania pożarom roślinności. Celem jest budowanie krajobrazów odpornych na pożary oraz łagodzenie ryzyka i skutków pożarów roślinności przez ochronę przyrody i odbudowę zasobów przyrodniczych. Dlatego też Komisja przyjęła wytyczne dotyczące sieci Natura 2000 i zmiany klimatu, które zawierają porady dotyczące ustrukturyzowanego podejścia do przystosowania się do zmiany klimatu na obszarach Natura 2000. Wytyczne wskazują również, w jaki sposób promować planowanie odpornych krajobrazów i środki mające na celu zmniejszenie ryzyka pożarów roślinności, zgodnie z celami ochrony tych obszarów. Ponadto w wytycznych objaśniono elastyczne rozwiązania dla państw członkowskich w przypadku zarządzania obszarami Natura 2000 w sytuacjach nadzwyczajnych, takich jak pożary roślinności – gdy szybkie reagowanie ma zasadnicze znaczenie dla ratowania ludzi i ochrony różnorodności biologicznej.

Aby wspomóc planowanie długoterminowe, Komisja przedstawi zaktualizowane wytyczne dotyczące oceny ryzyka, które państwa członkowskie mogą uwzględnić w swoich sprawozdaniach krajowych.

Mieszkańcy Europy wyrażają obawy w związku z rosnącym zagrożeniem pożarami roślinności. Według niedawnego badania przeprowadzonego przez Europejską Agencję Środowiska połowa ankietowanych obywateli jest zaniepokojona tym zjawiskiem. Komisja pragnie, aby Europejczycy byli bardziej świadomi zagrożenia pożarami i aby angażowali się w gotowość na wypadek pożarów roślinności, zgodnie ze strategią na rzecz unii gotowości. Będzie kontynuować prace nad uwzględnieniem gotowości w szkoleniu kadry edukacyjnej, promowaniem gotowości w unijnych programach na rzecz młodzieży w tej dziedzinie oraz promowaniem możliwości wymiany i wolontariatu w zakresie gotowości na wypadek pożarów roślinności. W tym celu Komisja zorganizowała specjalny europejski panel obywatelski.

W ramach procesu zwiększania gotowości Komisja będzie kontynuować delegowanie strażaków na obszary zagrożone i wspieranie wymiany z udziałem ekspertów w dziedzinie gaszenia pożarów. Promowana będzie również wymiana doświadczeń i dalsza współpraca z regionami na całym świecie narażonymi na pożary roślinności. Państwa członkowskie i zainteresowane strony będą informowane o specjalnych możliwościach finansowania. Komisja będzie dalej pracować nad europejskim systemem informacji o pożarach lasów, wspieranym przez satelity w ramach programu Copernicus, w celu doskonalenia metod wczesnego ostrzegania i monitorowania pożarów. Opracowane zostaną nowe zdolności w zakresie znormalizowanego modelowania ryzyka na skalę ogólnoeuropejską, aby pomóc w określeniu najlepszych praktyk w zakresie ograniczania ryzyka pożarów i zwiększania odporności krajobrazu. W celu wspierania procesu decyzyjnego Komisja kontynuuje również opracowywanie wspomaganych sztuczną inteligencją narzędzi modelowania pożarów roślinności.

Oprócz tego zwiększona zostanie flota gaśnicza rescEU – zamówionych zostanie 12 samolotów gaśniczych i pięć śmigłowców. Pierwszy śmigłowiec floty rescEU, dostarczony Rumunii w styczniu 2026 r., będzie gotowy do działania w sezonie pożarów roślinności w 2026 r.

Komisja pracuje nad utworzeniem europejskiego ośrodka zwalczania pożarów na Cyprze, który posłuży jako regionalne centrum szkoleń, ćwiczeń i gotowości sezonowej. Będzie on pełnił podwójną funkcję: z jednej strony operacyjną – reagowanie na pożary roślinności, a z drugiej – budowanie zdolności.

Komisja proponuje również, aby gromadzić dane w celu lepszego zrozumienia i ograniczenia długoterminowych zagrożeń dla zdrowia, jakim muszą stawiać czoła strażacy w związku z narażeniem na niebezpieczne warunki i substancje toksyczne. Komisja będzie również promowała wymianę sprawdzonych metod regeneracji krajobrazu po pożarach oraz wspierała odbudowę ekosystemów po klęskach, tak aby stały się one bardziej odporne na zmiany klimatu.

Aby ugruntować te wysiłki, Komisja przedstawi wniosek dotyczący zalecenia Rady w sprawie zintegrowanego zarządzania ryzykiem pożarów roślinności.

Kontekst

Pożary roślinności stanowią coraz większe zagrożenie dla Europy, a zmiana klimatu nasila ich intensywność i częstotliwość.

Unijny Mechanizm Ochrony Ludności i unijna rezerwa strategiczna rescEU okazały się już kluczowe we wspieraniu państw członkowskich dzięki zwiększonym zdolnościom w zakresie gaszenia pożarów z powietrza i pomocy transgranicznej. Te nowe środki opierają się na dotychczasowych wysiłkach na rzecz zbudowania bardziej odpornej, przygotowanej i skoordynowanej Europy w obliczu zagrożeń związanych z pożarami roślinności. Przyjęte środki opierają się na strategii na rzecz unii gotowości przyjętej rok temu, 26 marca 2025 r.

Komisja będzie ściśle współpracować z państwami członkowskimi, regionami, środowiskiem zajmującym się ochroną ludności, zarządcami gruntów i innymi zainteresowanymi stronami w celu wdrożenia tych środków, zapewniając podejście obejmujące całe społeczeństwo i całą administrację rządową. Postępy będą regularnie poddawane przeglądowi i zgłaszane Parlamentowi Europejskiemu, Radzie, Komitetowi Ekonomiczno-Społecznemu i Komitetowi Regionów.

Zdrowe i dobrze zarządzane ekosystemy mogą lepiej dostosowywać się do zmiany klimatu oraz ograniczać ryzyko i skutki zdarzeń ekstremalnych, takich jak powodzie, susze i pożary roślinności, a jednocześnie przynosić dodatkowe korzyści dla różnorodności biologicznej, społeczności lokalnych i odporności gospodarczej.

Źródło informacji: komunikat prasowy Komisji Europejskiej