Komisja Europejska przedstawiła 6 maja ambitny plan społeczny, którego celem jest pomoc w eliminacji ubóstwa i promowanie praw osób z niepełnosprawnościami w całej UE.

Pakiet obejmuje pierwszą w historii UE strategię walki z ubóstwem – plan Komisji mający na celu wyeliminowanie ubóstwa w UE do 2050 roku; wniosek dotyczący zalecenia Rady w sprawie zwalczania wykluczenia mieszkaniowego oraz dwa komunikaty: jeden dotyczący przerwania cyklu ubóstwa dzieci – wzmocnienia Europejskiej Gwarancji dla Dzieci – oraz drugi dotyczący wzmocnienia strategii na rzecz praw osób z niepełnosprawnościami do 2030 roku.

Ponieważ 52% Europejczyków uważa koszty utrzymania za swój główny problem, UE musi zmierzyć się z trzema pilnymi wyzwaniami: kryzysem mieszkaniowym (brak niedrogich mieszkań jest postrzegany jako pilny i palący problem przez 40% obywateli, a 1 milion osób nie ma dachu nad głową); barierami utrudniającymi uczestnictwo w szybko zmieniającym się rynku pracy; oraz ubóstwem, które dotyka 1 na 5 Europejczyków i 1 na 4 dzieci.

Ponadto wiele osób znajdujących się w trudnej sytuacji społeczno-ekonomicznej jest również narażonych na dyskryminację i stygmatyzację. Należy podjąć dalsze działania w celu zapewnienia ochrony ich praw. Dotyczy to również praw osób z niepełnosprawnościami, które muszą być w pełni realizowane w każdym aspekcie życia.

Przewodnicząca Komisji Europejskiej, Ursula von der Leyen, powiedziała: – Ubóstwo i wykluczenie to wyzwania, które możemy i musimy pokonać. Dzisiaj przedstawiamy strategię zapobiegania ubóstwu i jego ograniczania. Podejmujemy zdecydowane działania, wprowadzając wzmocnioną Gwarancję dla Dzieci, skuteczniejsze zapobieganie bezdomności i pełną integrację osób z niepełnosprawnościami. Godność, szanse i równość. To kluczowe wartości w Europie, którą budujemy.

Kompleksowe podejście do eliminacji ubóstwa

Strategia UE na rzecz zwalczania ubóstwa wyznacza jasną ścieżkę prowadzącą do realizacji celu UE określonego w Planie działania Europejskiego filaru praw socjalnych, który zakłada zmniejszenie liczby osób zagrożonych ubóstwem i wykluczeniem społecznym o co najmniej 15 milionów do 2030 r. oraz pomoc w wyeliminowaniu ubóstwa do 2050 r.

Łączy ona trzy priorytety: wysokiej jakości miejsca pracy dla wszystkich, gdyż wysokiej jakości zatrudnienie jest pierwszym sposobem na wyjście z ubóstwa dla tych, którzy mogą pracować; skuteczny dostęp do wysokiej jakości usług i odpowiedniego wsparcia dochodów; oraz skoordynowane działania na rzecz walki z ubóstwem.

Strategia wymienia szereg kluczowych działań mających na celu osiągnięcie tych priorytetów. Aby przerwać cykl ubóstwa w każdym wieku, Komisja przeprowadzi na przykład konsultacje z partnerami społecznymi w sprawie ewentualnego nowego instrumentu prawnego mającego na celu integrację osób wykluczonych z rynku pracy. Strategia określa również sposoby wspierania osób starszych poprzez odpowiednie emerytury. Ponadto podkreśla potrzebę połączenia sił z rządami krajowymi, regionalnymi i lokalnymi, przedsiębiorstwami i społeczeństwem obywatelskim w celu zwalczania ubóstwa, w tym poprzez utworzenie koalicji na rzecz walki z ubóstwem jeszcze w tym roku oraz nawiązanie nowego, ustrukturyzowanego dialogu w celu konsultowania się z osobami doświadczającymi ubóstwa w sprawie odpowiednich polityk.

Przerwanie cyklu ubóstwa dzieci: wzmocnienie Europejskiej Gwarancji na rzecz Dzieci

Dzieci w UE są bardziej narażone na ubóstwo i wykluczenie społeczne niż dorośli, przy czym w ciągu ostatnich pięciu lat nie zaobserwowano znaczącego spadku ubóstwa wśród dzieci.

Europejska Gwarancja na rzecz Dziecka to główne narzędzie UE służące wspieraniu dzieci w potrzebie, w szczególności poprzez bezpłatny i efektywny dostęp do usług takich jak wczesna edukacja, opieka zdrowotna i posiłki szkolne. Komisja zaproponowała wzmocnienie gwarancji, aby zaradzić kryzysowi społecznemu związanemu z utrzymującym się ubóstwem dzieci oraz potrzebom dzieci znajdujących się w trudnej sytuacji. Nacisk kładziony jest na zapewnienie rodzinom dostępu do wysokiej jakości miejsc pracy, opieki nad dziećmi i solidnych sieci zabezpieczeń społecznych, a także na poprawę dostępu dzieci do programów mentoringowych i opieki psychiatrycznej. Ponadto Komisja, we współpracy z państwami członkowskimi, przeprowadzi pilotaż dotyczący Europejskiej Karty Gwarancji na rzecz Dziecka, aby ułatwić dostęp do usług i zapewnić spójne wsparcie dzieciom w potrzebie. Kluczowe znaczenie ma również ochrona dzieci przed zagrożeniami w internecie i poza nim, w tym przed wykorzystywaniem i nadużyciami.

Walka z wykluczeniem mieszkaniowym

Mieszkanie jest prawem podstawowym – jednak ceny nieruchomości wzrosły o 60% od 2013 roku, a Europejczycy napotykają coraz większe przeszkody w dostępie do odpowiedniego zakwaterowania. Proponowane zalecenie Rady w sprawie wykluczenia mieszkaniowego kładzie nacisk na długoterminowe rozwiązania i prewencję, aby zapobiegać wykluczeniu mieszkaniowemu i bezdomności. Promuje ono również większą liczbę mieszkań socjalnych i przystępnych cenowo oraz przyjmuje podejście skoncentrowane na ludziach, aby wspierać ich w znalezieniu miejsca, które mogą nazwać domem. Stanowi to jeden z celów pierwszego w historii Europejskiego Planu na rzecz Mieszkalnictwa Przystępnego Cenowo, który Komisja przedstawiła w grudniu 2025 roku, aby kompleksowo rozwiązać kryzys mieszkaniowy dotykający miliony Europejczyków.

Zwiększanie dostępności i integracji osób niepełnosprawnych

W sytuacji, gdy 90 milionów osób – ponad 1 na 5 Europejczyków – żyje z niepełnosprawnością, pełna integracja jest niezbędna zarówno dla zapewnienia poszanowania praw, jak i dla wzmocnienia gospodarki i demokracji w Europie. Jednak bariery pozostają: tylko 55% z nich ma zatrudnienie, w porównaniu z 77% osób bez niepełnosprawności;  1,4 miliona osób z niepełnosprawnościami nadal mieszka w placówkach instytucjonalnych; a 1 na 3 jest zagrożona ubóstwem, co stanowi prawie dwukrotność średniej UE.

Aby prawa stały się rzeczywistością, Komisja zwiększy nasze ambicje i skuteczność wdrażania. Nasze działania obejmują wdrożenie w całej UE Europejskiej Karty Osoby Niepełnosprawnej i Karty Parkingowej, utworzenie Sojuszu na rzecz Niezależnego Życia w celu zastąpienia instytucji wsparciem społecznościowym, poprawę dostępności transportu oraz inwestowanie w technologie wspomagające, takie jak narzędzia sztucznej inteligencji.

Następne kroki

Komisja będzie wspierać wszystkie podmioty we wdrażaniu unijnej strategii walki z ubóstwem oraz wzmocnionej Europejskiej Gwarancji dla Dzieci. Państwa członkowskie omówią wniosek Komisji dotyczący zalecenia Rady w sprawie zwalczania wykluczenia mieszkaniowego, który zostanie przyjęty przez Radę. Komisja będzie również nadal wspierać państwa członkowskie w pełnym i skutecznym wdrażaniu obowiązujących przepisów dotyczących niepełnosprawności, jednocześnie proponując zaktualizowane ramy monitorowania strategii na rzecz praw osób z niepełnosprawnościami na lata 2021–2030.

Tło

W celu pomiaru ryzyka ubóstwa lub wykluczenia społecznego UE stosuje wskaźnik podstawowy, który łączy trzy czynniki: względne ubóstwo finansowe, poważne niedostatki materialne i społeczne oraz bardzo niską intensywność pracy.

W 2021 r. w Planie działania Europejskiego Filaru Praw Socjalnych ogłoszono główny cel UE w zakresie redukcji ubóstwa: zmniejszenie liczby osób zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym o co najmniej 15 milionów do 2030 r. Co najmniej 5 milionów z nich powinny stanowić dzieci.

Strategia UE na rzecz walki z ubóstwem i wzmocnienie Europejskiej Gwarancji dla Dzieci zostały ogłoszone w wytycznych politycznych na lata 2024–2029. W orędziu o stanie Unii Europejskiej w 2025 roku przewodnicząca Komisji Ursula von der Leyen ogłosiła cel UE, jakim jest wyeliminowanie ubóstwa do 2050 roku. Badanie przeprowadzone przez Wspólne Centrum Badawcze Komisji Europejskiej pomogło w opracowaniu strategii, wykazując, że dodatkowe 0,25% PKB UE mogłoby pomóc 18 milionom ludzi w wyjściu z ubóstwa. Ponadto Komisja przeprowadziła ankietę wśród prawie 42 000 dzieci w wieku 8–17 lat ze wszystkich krajów UE, aby zebrać ich opinie na temat ubóstwa i włączenia społecznego.

Komunikat w sprawie Wzmocnienia Strategii na rzecz Praw Osób Niepełnosprawnych do 2030 r. stanowi odnowione zobowiązanie Komisji do dążenia do wdrożenia Strategii UE w sprawie Niepełnosprawności na lata 2021–2030, w odpowiedzi na zalecenia Organizacji Narodów Zjednoczonych, a także apele osób niepełnosprawnych i ich organizacji przedstawicielskich, Parlamentu Europejskiego i Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego o skuteczniejsze wdrażanie i ponowną aktywność. Komunikat wpisuje się w szersze cele unijnej Unii Równości.

Źródło informacji: komunikat prasowy Komisji Europejskiej