Komisja Europejska przedstawiła dziś plan działania na rzecz elektryfikacji, aby Europa stała się pierwszym kontynentem o napędzie elektrycznym, oraz silniejszy rynek uprawnień do emisji dwutlenku węgla w celu wsparcia przemysłu UE w procesie czystej transformacji i elektryfikacji.

Zależność Europy od importowanych paliw kopalnych wielokrotnie narażała ją na wstrząsy geopolityczne. Spowodowały one wzrost cen energii zarówno dla gospodarstw domowych, jak i przedsiębiorstw, a także obniżyły naszą konkurencyjność. Podczas gdy 70% energii elektrycznej w UE jest obecnie wytwarzane z rodzimych czystych źródeł energii, wskaźnik elektryfikacji zapotrzebowania na energię utknął w martwym punkcie na poziomie 23% w ciągu ostatniej dekady. Musimy zatem przyspieszyć elektryfikację sektorów wykorzystujących energię, zwłaszcza przemysłu, transportu i budynków.

Aby wesprzeć ten ambitny cel, Komisja przyjęła orientacyjny cel w zakresie elektryfikacji na poziomie 46% do 2040 r. w ramach pakietu dotyczącego unii energetycznej na okres po 2030 r.  Osiągnięcie tego celu mogłoby obniżyć koszty importu paliw kopalnych do UE o 260 mld EUR rocznie do 2040 r. Elektryfikacja przynosi znaczne korzyści gospodarce, przedsiębiorstwom i obywatelom UE pod względem niższych cen energii i konkurencyjności, większego bezpieczeństwa energetycznego i odporności energetycznej.

Aby pomóc europejskim producentom odnieść korzyści i przewodzić wysiłkom na rzecz dekarbonizacji i elektryfikacji przemysłu – aby dokonać zmiany – potrzebujemy inwestycji na dużą skalę.

Unijny system handlu uprawnieniami do emisji (ETS) został uruchomiony w 2005 r. Przyniósł on ponad 270 mld euro dochodów, które zostały ponownie zainwestowane w innowacje, dekarbonizację przemysłu i modernizację europejskiego systemu energetycznego. Jednocześnie pomaga Europie ograniczyć emisje o 50% w sektorach, które obejmuje.  Ten oparty na zasadach rynkowych system zapewnia przewidywalność we wszystkich krajach UE.

Zmienił się jednak kontekst geopolityczny i gospodarczy, a przemysł UE znajduje się pod większą presją. Kontynuując prace nad działaniami w dziedzinie klimatu, musimy zmodernizować naszą główną politykę dekarbonizacji – EU ETS – aby był naszym motorem innowacji i inwestycji na rzecz naszej konkurencyjności i niezależności – zgodnie z konkluzjami Rady Europejskiej z czerwca 2026 r. i Ładem dla czystego przemysłu.

Przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen powiedziała:

– Najlepszym sposobem zmniejszenia zależności Europy od energii z paliw kopalnych jest zasilanie naszej gospodarki energią elektryczną z czystych, rodzimych źródeł. Dziś proponujemy, aby Europa stała się pierwszym na świecie kontynentem o napędzie elektrycznym. Od obniżenia cen energii elektrycznej po dostosowanie naszego rynku uprawnień do emisji dwutlenku węgla do zmieniających się realiów globalnych, jest to również plan inwestycji i niezależności. Aby utrzymać czystą transformację na dobrej drodze, przynieść ulgę naszemu przemysłowi i wspierać dekarbonizację. Włączmy go.

Przegląd ETS: silnik inwestycyjny dostosowany do celów na 2040 r.

Przegląd przyniesie ulgę przemysłowi, przy jednoczesnym zachowaniu zasadniczej roli ETS w transformacji klimatycznej i energetycznej, zgodnie z unijnym prawem o klimacie. Zaktualizowano w nim współczynnik liniowy redukcji wynoszący 3,7% na lata 2031–2035 i 1,7% na lata 2036–2040, dzięki czemu trajektoria jest bardziej stopniowa i dostosowana do krajowego poziomu ambicji klimatycznych.  Do 2% wysokiej jakości kredytów międzynarodowych umożliwi finansowanie projektów dekarbonizacji za granicą i zapewni przestrzeń w latach 2036–2040, kiedy redukcja emisji w Europie stanie się trudniejsza.

Zmieniony system handlu uprawnieniami do emisji będzie silnie ukierunkowany na inwestycje. Bank dekarbonizacji przemysłu będzie dysponował finansowaniem w wysokości 100 mld euro przeznaczonym na dekarbonizację przemysłu w całej Europie na dużą skalę. Pobudzenie inwestycji w ramach ETS będzie dostępne przed 2030 r. jako pierwsza faza działalności banku. Fundusz innowacyjny EU ETS będzie nadal wspierał pierwsze komercyjne zastosowania innowacyjnych czystych technologii w wielu sektorach. Państwa członkowskie będą musiały wydać 50% swoich krajowych dochodów z ETS na inwestycje mające na celu dekarbonizację sektorów objętych ETS. Oznacza to inwestycje o wartości ponad 100 mld euro przed 2030 r.

Solidarność pozostaje centralnym elementem systemu handlu uprawnieniami do emisji. Fundusz modernizacyjny będzie nadal wspierał państwa członkowskie o niższych dochodach w modernizacji systemów energetycznych i transformacji przemysłowej.

Bezpłatne uprawnienia dla przedsiębiorstw będą kontynuowane po 2030 r. i będą ściślej powiązane z inwestycjami w dekarbonizację w Europie. Krajowe dochody z ETS powinny być ponownie inwestowane w sektory objęte ETS. Zasada jest jasna: wkład przemysłu powinien powrócić do przemysłu. Takie podejście zachęca i nagradza tych, którzy inwestują w czystą transformację – i zachęca tych, którzy mają trudności z nadrobieniem zaległości.

Wniosek włącza również trwałe usuwanie dwutlenku węgla do EU ETS. Zapewni to dodatkową elastyczność sektorom, w których redukcja emisji jest najtrudniejsza, a jednocześnie wesprze rozwój tych technologii.

Odrębny wniosek w sprawie wskaźników referencyjnych ma na celu zwiększenie przydziału bezpłatnych uprawnień dla przemysłu o wartości 6 mld EUR na lata 2026–2030. W przypadku sektorów objętych mechanizmem dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2 (CBAM) zmniejszenie przydziału bezpłatnych uprawnień zostanie spowolnione, a stopniowe wycofywanie przedłużone do 2038 r.

Komisja proponuje również reformę rezerwy stabilności rynkowej w celu dalszego wzmocnienia stabilności rynku i przewidywalności inwestycji, utrzymania płynności i ograniczenia nadmiernej zmienności cen. Stanowi to uzupełnienie kwietniowego wniosku Komisji dotyczącego zaprzestania automatycznego unieważniania uprawnień znajdujących się w rezerwie.

Wniosek wzmacnia EU ETS dla sektora lotniczego i morskiego i rozszerza go na spalanie odpadów. We wszystkich tych sektorach przegląd stwarza nowe możliwości biznesowe, uwzględnia ryzyko obchodzenia przepisów i wyrównuje szanse. Zapewnia również spójność z wydarzeniami na arenie międzynarodowej.

Plan działania w zakresie elektryfikacji

Korzyści płynące z elektryfikacji dla europejskich konsumentów są oczywiste: Prowadzenie pojazdu elektrycznego o napędzie akumulatorowym może zaoszczędzić do 78% w porównaniu z równoważnym samochodem zasilanym paliwami kopalnymi. Przejście z kotłów gazowych na pompy ciepła obniża średnie rachunki za ogrzewanie gospodarstw domowych w UE nawet o 60%, zapewniając jednocześnie istotne dodatkowe korzyści w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu. Nadal istnieją jednak bariery dla powszechnego przyjęcia.

Energia elektryczna często kosztuje trzy razy więcej niż gaz. Połączenia sieciowe mogą wymagać lat. Zbyt wiele innowacyjnych technologii nigdy nie osiąga skali komercyjnej. Przedsiębiorstwa mają zbyt małą motywację do przejścia z paliw kopalnych na energię elektryczną. Plan działania na rzecz elektryfikacji uwzględnia wszystkie te bariery.

Plan koncentruje się na zmniejszeniu luki cenowej między kosztami energii elektrycznej a kosztami energii z paliw kopalnych oraz na zachęcaniu do stosowania czystszych technologii opartych na energii elektrycznej, takich jak m.in. pompy ciepła, pojazdy elektryczne i baterie, w całej Europie. Plan działania ma na celu wyrównanie szans między energią elektryczną a gazem. Ich zróżnicowanie cen często zniechęca do przejścia na czystsze opcje, takie jak pompy ciepła, pojazdy elektryczne i elektryczne procesy przemysłowe.

Aby rozwiązać ten problem, wniosek dotyczący nieulegających dezaktualizacji rachunków za energię elektryczną w UE umożliwi państwom członkowskim obniżenie opłat sieciowych dla niektórych grup konsumentów oraz podatków dla przedsiębiorstw energochłonnych. Pobudza to również szybsze wdrażanie inteligentnych liczników, co ułatwi konsumentom oszczędzanie na rachunkach za energię. Wniosek ma również na celu zapewnienie, aby energia elektryczna nie była opodatkowana w większym stopniu niż gaz.

W planie działania zaproponowano również rozwiązania mające na celu obniżenie początkowych kosztów technologii elektryfikacji w kluczowych sektorach popytu, takich jak budownictwo, transport i przemysł. Określono w nim szeroki wachlarz narzędzi, które można uruchomić, takich jak wykorzystanie systemów leasingu społecznego, instrumentów finansowych ETS, w tym Społecznego Funduszu Klimatycznego i Banku Dekarbonizacji Przemysłu, oraz mechanizmu rynku czystego ciepła.

Aby umożliwić elektryfikację, musimy przyspieszyć wdrażanie naszej sieci. Europejskie sieci elektroenergetyczne należą do największych i najbardziej niezawodnych na świecie. Długie listy oczekujących na nowe połączenia i istniejącą sieć nie są jednak wykorzystywane tak wydajnie, jak mogłoby być. Zaproponowany w ubiegłym roku pakiet dotyczący sieci odnosi się do tych wyzwań, a jego szybkie przyjęcie przez współprawodawców do końca roku będzie miało kluczowe znaczenie dla przyspieszenia elektryfikacji w Europie.

W planie uwzględniono inne bariery, w tym powolne wprowadzanie innowacyjnych rozwiązań w zakresie elektryfikacji, poprzez promowanie rozwoju rentownych projektów inwestycyjnych i zdolności produkcyjnych w zakresie czystych technologii energetycznych. Przyjmuje podejście oparte na całym łańcuchu wartości, aby przedstawić uzasadnienie biznesowe elektryfikacji, począwszy od inwestowania w umiejętności i potencjał tworzenia miejsc pracy. Elektryfikacja może stworzyć setki tysięcy wysokiej jakości miejsc pracy. Musimy się upewnić, że nasza siła robocza jest gotowa.

Źródło informacji: Komisja Europejska