Komisja Europejska dokonuje dziś przeglądu polityki spójności UE w celu lepszego wspierania konkurencyjności i dekarbonizacji UE, obronności i bezpieczeństwa, wschodnich regionów przygranicznych, a także przystępnych cenowo mieszkań, odporności na wodę i transformacji energetycznej.

Celem tej inicjatywy jest zwiększenie skuteczności polityki spójności poprzez zachęcanie państw członkowskich i regionów do inwestowania w europejskie priorytety strategiczne, przy jednoczesnym utrzymaniu ukierunkowania polityki spójności na zmniejszanie różnic gospodarczych, społecznych i terytorialnych. Państwa członkowskie zostaną poproszone o przeprogramowanie części swoich funduszy spójności na lata 2021–2027 na nowe inwestycje w kontekście trwającego przeglądu śródokresowego polityki spójności.

Wzmocnienie konkurencyjności Europy i zlikwidowanie luki innowacyjnej

Biorąc pod uwagę rolę przedsiębiorstw, niezależnie od ich wielkości, w kierowaniu badaniami naukowymi, innowacjami, transferem wiedzy i technologii, Komisja proponuje rozszerzenie wsparcia z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego na duże przedsiębiorstwa w kluczowych obszarach, takich jak obronność, technologie strategiczne i dekarbonizacja. Ponadto Komisja zachęca państwa członkowskie do zwiększenia inwestycji w technologie strategiczne w ramach Platformy na rzecz technologii strategicznych dla Europy, aby zwiększyć konkurencyjność i innowacyjność Europy.

Wspieranie przemysłu obronnego i wschodnich regionów przygranicznych

Dzisiejszy wniosek umożliwi państwom członkowskim wykorzystanie obecnego finansowania w ramach polityki spójności do budowy odpornej infrastruktury wspierającej mobilność wojskową. Będzie również wspierać zdolności produkcyjne małych i dużych przedsiębiorstw w sektorze obronnym we wszystkich regionach UE.

Ponadto programy spójności we wschodnich regionach przygranicznych, nieproporcjonalnie dotkniętych rosyjską wojną napastniczą przeciwko Ukrainie, skorzystają z preferencyjnego poziomu płatności zaliczkowych, jeżeli przeniosą co najmniej 15 % swoich ogólnych funduszy na nowe priorytety strategiczne.

Bardziej przystępne cenowo mieszkania

Komisja proponuje, zgodnie z wytycznymi politycznymi przewodniczącego, podwojenie kwoty finansowania w ramach polityki spójności przeznaczonej na przystępne cenowo mieszkania. Państwa członkowskie będą również mogły stymulować finansowanie prywatne i publiczne za pomocą nowego instrumentu finansowego utworzonego wspólnie z Europejskim Bankiem Inwestycyjnym (EBI). Instrument będzie łączył finansowanie w ramach polityki spójności ze środkami EBI i innych międzynarodowych instytucji finansowych, a także krajowych banków prorozwojowych i komercyjnych.

Zwiększenie odporności na wodę

Państwa członkowskie będą mogły zwiększyć inwestycje w odporność na wodę, w tym w cyfryzację infrastruktury wodnej, łagodzenie skutków suszy i pustynnienia.

Wspieranie transformacji energetycznej

Finansowanie w ramach polityki spójności będzie wspierać inwestycje mające na celu promowanie energetycznych połączeń międzysystemowych i powiązanych systemów przesyłowych, a także rozwój infrastruktury ładowania. Będzie to miało kluczowe znaczenie dla przyspieszenia transformacji energetycznej i promowania czystej mobilności. Wniosek ułatwi również finansowanie środków na rzecz dekarbonizacji.

Zachęty finansowe w ramach priorytetów strategicznych

Podczas gdy wszystkie projekty w ramach polityki spójności realizowane w ramach priorytetów strategicznych UE będą mogły otrzymać do 30% płatności zaliczkowych, w przypadku programów spójności, w ramach których co najmniej 15% całkowitych środków zostanie przeznaczonych na te priorytety, poziom płatności zaliczkowych będzie jeszcze wyższy.

Ponadto unijne finansowanie inwestycji w priorytety strategiczne pokryje do 100% kosztów we wszystkich regionach.

Kolejne kroki

Dzisiejsze zmiany przepisów dotyczących polityki spójności, zaproponowane w kontekście przeglądu śródokresowego w 2025 r., zostaną omówione przez Parlament Europejski i Radę.

Celem Komisji jest zakończenie przeprogramowania przeglądu śródokresowego z państwami członkowskimi i regionami w 2025 r., tak aby nowe programy mogły rozpocząć realizację na początku 2026 r.

Polityka spójności, dysponująca budżetem w wysokości 392 mld euro w obecnym okresie programowania 2021–2027, jest główną polityką inwestycyjną UE. Zgodnie z przepisami prawnymi obecny przegląd śródokresowy umożliwia państwom członkowskim ocenę realizacji ich programów spójności i dostosowanie ich do nowych priorytetów politycznych w 2025 r.

Źródło informacji: komunikat prasowy KE