Resort przygotował projekt ustawy o pomocy beneficjentom – osobom fizycznym poszkodowanym w związku z realizacją programu.

To odpowiedź na postulaty RPO. „Chodzi o sytuacje, gdy beneficjenci stali się ofiarami nieuczciwych firm, w ogóle nierealizujących inwestycji,  bądź też wykonujących je nieprawidłowo. Często firmy, po uzyskaniu pełnomocnictwa pozwalającego na załatwienie formalności – za czym szło także wypłacenie kwoty dofinansowania – zrywały  kontakt lub bez uzgodnienia z beneficjentami wnioskowały o najwyższy stopień dofinansowania, samowolnie rozszerzając zakres inwestycji” – charakteryzuje problem RPO.

W obszernej odpowiedzi na wystąpienie RPO Ministerstwo Klimatu i Środowiska opisało działania zmierzające do ograniczenia negatywnych skutków dla beneficjentów.

Poinformowano, że w połowie 2025 r. powołano zespół do spraw osób poszkodowanych przez wykonawców, do którego zostali zaproszeni przedstawiciele MKiŚ, Ministerstwa Finansów, Ministerstwa Funduszy i Polityki Regionalnej, Prokuratury Krajowej, Ministerstwa Sprawiedliwości, UOKiK oraz NFOŚiGW. „Zespół analizował obecne przepisy prawne i przygotował propozycje ich zmian, aby lepiej chronić beneficjentów. W trakcie prac stwierdzono brak regulacji, które umożliwiałyby:

– zawieszenie lub odstąpienie od egzekucji przeciwko beneficjentom,

– umorzenie należności beneficjantów przez wfośigw w szczególnych przypadkach.”

Zespół opracował projekt nowych przepisów, który stał się podstawą formalnych prac legislacyjnych w MKiŚ. Projekt ustawy o pomocy beneficjentom –osobom fizycznym poszkodowanym w związku z realizacją Programu Priorytetowego „Czyste Powietrze” znajduje się w wykazie prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów pod numerem UD346. Ma być przyjęty w I kw. 2026 r.

Jak podaje MKiŚ, projekt odpowiada na postulaty zgłaszane przez RPO, w tym przede wszystkim:

1) Umożliwienie zawieszenia obowiązków dotyczących należności beneficjentów.

Proponowane przepisy mają chronić poszkodowanych beneficjentów, przy jednoczesnym Zabezpieczeniu interesu wfośigw w przypadku niezrealizowanego przedsięwzięcia lub zadań, a także NFOŚiGW w zakresie sprawowanego nadzoru nad realizacją programów powierzonych do wdrażania przez wfośigw.

2) Wprowadzenie mechanizmu umożliwiającego dochodzenie należności bezpośrednio od wykonawców. Zamiarem projektodawców jest wprowadzenie dodatkowych mechanizmów umożliwiających dochodzenie przez NFOŚiGW/wfośigw na ścieżce cywilnoprawnej należności bezpośrednio od nierzetelnych wykonawców na podstawie przepisów ustawy. Dodatkowo przewiduje się zwiększenie uprawnień wfośigw w toku postępowania karnego przygotowawczego oraz na etapie sądowym poprzez uzyskanie przez wfośigw statusu pokrzywdzonego (obok beneficjenta) w takim postępowaniu. Spowoduje to możliwość zasądzenia przez sąd w postępowaniu karnym obowiązku naprawienia szkody na rzecz wfośigw jako pokrzywdzonego.

3) Umożliwienie NFOŚiGW i wfośigw udzielania ulg w spłacie należności cywilnoprawnych.

Proponuje się wprowadzić przepisy umożliwiające NFOŚiGW oraz wfośigw umarzanie i rozkładanie na raty należności wynikających z konieczności zwrotu udzielonych dotacji beneficjentom, np. z powodu trudnych okoliczności życiowych.

Wprowadzono też wiele zmian w samym programie.