Dylemat taki powstał po powzięciu uchwały Rady Gminy Jasieniec z 27 czerwca 2024 r. ws. ochrony jej dóbr osobistych i zapowiedzi wnoszenia powództw przeciw osobom i podmiotom je naruszającym.

Obywatel przekazał swoje wątpliwości spowodowane uchwałą do Rzecznika Praw Obywatelskich.

RPO zwrócił się do wójta gminy o wyjaśnienie przyczyn uchwalenia uchwały, zwłaszcza o wskazanie „materiałów zawierających nieprawdziwe informacje dotyczące funkcjonowania Gminy Jasieniec, w tym Rady Gminy Jasieniec oraz Wójta Gminy Jasieniec, które mają charakter obrażający oraz naruszający dobra osobiste Gminy Jasieniec, a także Wójta i Radnych”, które ukazały się w mediach społecznościowych.

I od ponad 5 miesięcy nie otrzymał odpowiedzi. Jednocześnie Wójt Gminy zwróciła się do RPO o „podjęcie działań prawno- analitycznych i informacyjnych dotyczących funkcjonowania publicznej grupy »Gmina Jasieniec Bez Obłudy – newsy«”. Wskazała na rzekome blokowanie przez administratorów grupy (podmiotu prywatnego) komentarzy „niewygodnych lub  niespójnych z linią dominującą narzuconą przez administratorów” (komentarzy popierających gminę) – relacjonuje RPO i stwierdza:

„W ocenie RPO uchwała rodzi poważne wątpliwości. Może być odczytywana jako stwarzająca formalną podstawę do podejmowania działań ograniczających wolność wypowiedzi zagwarantowaną w art. 54 ust. 1 Konstytucji RP, art. 10 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka oraz art. 11 Karty Praw Podstawowych UE. Otwiera drogę do niecelowych i nieproporcjonalnych środków prawnych, mieszczących się w definicji strategicznych powództw zmierzających do stłumienia debaty publicznej (tzw. SLAPP).”

A to już cios w wolność wypowiedzi w aspekcie indywidualnym i zbiorowym. „Wolność wypowiedzi może być ograniczana jedynie na zasadach określonych w  art. 31 ust. 3 Konstytucji RP i art. 10 ust. 2 EKPC. W tych przepisów szczególne znaczenie ma wymóg proporcjonalności” – wskazuje RPO i przytacza przykłady orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka i krajowego. Sądy wskazują, że „kierowanie przez organ władzy publicznej powództwa cywilnego ws. ochrony reputacji, co do zasady prowadzi do naruszenia wolności wypowiedzi, właśnie ze względu na nieproporcjonalność działań, różnicę w sytuacji procesowej stron, a przede wszystkim błędnie identyfikowane interesy stron oraz granice przedmiotu ochrony.”

Jak podaje RPO, „Sąd Apelacyjny w Łodzi 20 grudnia 2023 r. uznał ws. pozwu jst wobec indywidualnego podmiotu, że <powodowi jako jednostce samorządu terytorialnego nie przysługuje cywilnoprawna ochrona dobrego imienia, jako niezgodna z art. 10 ust. 2 EKPC, co musi skutkować oddaleniem powództwa>. Wskazał też, że oddalenie powództwa jst nie wyklucza, aby członkowie organu wszczynali postępowania o zniesławienie we własnym imieniu.”

Dodatkowo RPO zauważa:

„6 maja 2024 r. weszła w życie dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1069 w sprawie ochrony osób, które angażują się w debatę publiczną, przed oczywiście bezzasadnymi roszczeniami lub stanowiącymi nadużycie postępowaniami sądowymi [„strategiczne powództwa zmierzające do stłumienia debaty publicznej”] – tzw. „dyrektywa antySLAPP”.

Dyrektywa powinna być wprowadzona do polskiego porządku prawnego do 7 maja 2026 r. Do tego czasu organy władzy publicznej są zobowiązane do dokonywania prounijnej wykładni przepisów prawa krajowego i powstrzymywania się od działań, które byłby niezgodne z celami dyrektywy. Oznacza to obowiązek powstrzymywania się od działań noszących znamiona powództw SLAPP.”

Dlatego RPO nie odstąpił od działań – i zwrócił się do wojewody o rozważenie doprowadzenia do wyeliminowania uchwały gminy z obrotu prawnego.