W środę 10 września Parlament Europejski ostatecznie dał zielone światło zmianom w polityce spójności i funduszach socjalnych UE, które mają odpowiadać nowym wyzwaniom i priorytetom UE.

Aby zmobilizować fundusze na sprostanie nowym wyzwaniom w obliczu niestabilności geopolitycznej, reforma oferuje państwom członkowskim i regionom możliwość skierowania środków na nowe cele.

Są to: potencjał przemysłu obronnego i mobilność wojskowa, odporność na niedobory wody (w tym dostęp do wody), przystępne cenowo i zrównoważone budownictwo mieszkaniowe (w którym posłowie do Parlamentu Europejskiego niedawno przyjęli raport wzywający do dodatkowych inwestycji), dekarbonizacja, infrastruktura energetyczna (np. zdolności przesyłowe i magazynowe) oraz gotowość cywilna.

W zakresie finansowania przemysłu obronnego i mobilności wojskowej priorytetowo traktowana będzie infrastruktura podwójnego zastosowania (nadająca się zarówno do celów cywilnych, jak i wojskowych). Fundusze społeczne mogą być wykorzystywane do wspierania umiejętności związanych z gotowością cywilną, obronnością, cyberbezpieczeństwem i dekarbonizacją.

Aby szybko zapewnić płynność finansową nowym priorytetom, wydatki (i inwestycje w strategiczne technologie w ramach unijnej platformy „STEP” ) zostaną zwiększone o dodatkowe 20% jednorazowego finansowania wstępnego na kwoty realokowane w 2026 r. oraz o stawki współfinansowania wyższe o 10 punktów procentowych niż wcześniej (nieprzekraczające 100%).

Dodatkowe wsparcie dla regionów przygranicznych na wschodzie

Gdy instytucje zarządzające realokują co najmniej 10% środków programu na te nowe priorytety, mogą skorzystać z dodatkowego finansowania wstępnego w wysokości 1,5% całkowitego wsparcia z Funduszu Spójności. To dodatkowe wsparcie wzrasta do 9,5% dla regionów UE graniczących z Rosją, Białorusią i Ukrainą, co podkreśla ich wyjątkowe wyzwania w zakresie bezpieczeństwa i znaczenie geopolityczne.

Aby zapewnić, że polityka spójności nadal koncentruje się na małych i średnich przedsiębiorstwach oraz regionach mniej uprzywilejowanych, inwestycje dużych przedsiębiorstw w technologie, obronność i dekarbonizację mogą być wspierane wyłącznie w obszarach UE o produkcie krajowym brutto na mieszkańca niższym od średniej, a inwestycje będą nadal koncentrować się na małych i średnich przedsiębiorstwach. Jednocześnie tzw. „Ważne projekty stanowiące przedmiot wspólnego europejskiego zainteresowania” mogą otrzymywać finansowanie bez regionalnych ograniczeń dochodowych. Rozporządzenie wyraźnie stanowi również, że środki zamrożone na mocy rozporządzenia w sprawie warunkowości praworządności nie mogą zostać przesunięte na nowe priorytety.

Projekt śródokresowej aktualizacji obecnego cyklu finansowania polityki spójności UE, obejmującego Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego, Fundusz Spójności i Fundusz Sprawiedliwej Transformacji, został przyjęty 440 głosami za, 168 przeciw i 52 wstrzymującymi się. Posłowie do Parlamentu Europejskiego poparli również przegląd Europejskiego Funduszu Społecznego+ 453 głosami za, 149 przeciw i 59 wstrzymującymi się.

Po głosowaniu sprawozdawca i przewodniczący Komisji REGI Dragoș Benea (S&D, Rumunia) powiedział:

– Polityka spójności jest fundamentem europejskiej solidarności. Dostosowujemy ją do bieżących wydarzeń i zapewniamy elastyczność, zachowując jednocześnie jej podstawowe wartości. Parlament uznał obronność za nowy priorytet i dba o to, aby Europa priorytetowo traktowała inwestycje w przemysł obronny podwójnego zastosowania lub w mobilność wojskową. Zabezpieczyliśmy również finansowanie gotowości cywilnej, rozszerzyliśmy zakres inwestycji w odporność na wodę oraz priorytetowo potraktowaliśmy kwestię mieszkań komunalnych i zadbaliśmy o to, aby jego zakres obejmował również rodziny o średnich dochodach, a także ograniczyliśmy wsparcie dla dużych firm. Będziemy nadal promować sprawiedliwy i zrównoważony rozwój we wszystkich regionach UE.

Sprawozdawczyni EMPL, Marit Maj (S&D, Holandia), dodała:

– Opowiadamy się za Europą, która broni swojego bezpieczeństwa zewnętrznego i nikogo nie pozostawia w tyle. Udało nam się zrealizować główną misję EFS+, wspierając osoby najbardziej narażone i dzieci oraz pomagając mniejszym beneficjentom w społeczeństwie obywatelskim. Zadbaliśmy również o to, aby środki przeznaczone na przemysł obronny zostały przeznaczone na rozwój umiejętności w zakresie technologii podwójnego zastosowania i zapewnienie ludziom umiejętności niezbędnych do funkcjonowania w naszym społeczeństwie.

Następne kroki

Po przyjęciu przez Radę rozporządzenia zostaną opublikowane w Dzienniku Urzędowym UE i wejdą w życie następnego dnia po publikacji.

Źródło informacji: PE