Rzecznik Praw Obywatelskich wskazuje na różnice między kwestiami regulowanymi ustawowo, a aktami wykonawczymi do ustawy i na potrzebę uwzględnienia konstytucyjnej zasady ochrony pracy przy wprowadzaniu zmian.

Czyżby to formalnoprawna strona miała okazać się decydująca przy wprowadzaniu – lub nie – przez rząd zmian światopoglądowych w szkołach?

RPO zauważa:

„Zgodnie z art. 12 ust. 2 ustawy o systemie oświaty minister właściwy ds. oświaty i wychowania w porozumieniu z władzami Kościoła Katolickiego i Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego oraz innych kościołów i związków wyznaniowych określa w rozporządzeniu, warunki i sposób wykonywania przez szkoły nauki religii.

Prawo do nauki religii w szkole publicznej jest elementem wolności sumienia i religii (art. 53 Konstytucji). Regulacje prawne określające zasady korzystania z tej wolności stanowią materię ustawową; nie mogą ich regulować akty wykonawcze do ustawy. Nie powinno to być tym bardziej rozporządzenie oparte na blankietowym upoważnieniu ustawowym, niezawierającym wytycznych dotyczących treści rozporządzenia.

Dlatego art. 12 ust. 2 u.s.o. budzi zasadnicze wątpliwości konstytucyjne, gdyż przekazuje do uregulowania w rozporządzeniu materie, które powinny znaleźć się w ustawie”.

RPO podaje też, że art. 12 ust. 2 u.s.o. nie zawiera żadnych wytycznych, którymi powinien kierować się organ wydający rozporządzenie.

Niezależnie od tego „przy wydawaniu rozporządzenia na podstawie art. 12 ust. 2 u.s.o. należało zachować stosowne okresy przejściowe oraz zapewnić ochronę praw nauczycieli religii” – czego nie uwzględniono.

Problem wystąpił już przy reorganizacji wprowadzonej we wrześniu 2024 roku, ale od tego roku szkolnego ma się nasilić z powodu zmniejszenia liczby godzin: „Uwagi zgłoszone podczas prac nad projektem rozporządzenia zostały częściowo uwzględnione. Należy jednak zauważyć, że kolejne rozporządzenie Ministra Edukacji z 17 stycznia 2025 r., zmieniające rozporządzenie w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach, wywoła poważniejsze konsekwencje, skoro od 1 września 2025 r. liczba lekcji religii zostaje zmniejszona do jednej w tygodniu”. Spowoduje to utratę pracy lub ograniczenie liczby godzin pracy katechetów. „Prowadzi to do powstania w tej grupie zawodowej poczucia dyskryminacji, braku zrozumienia i niedoceniania ich pracy przez społeczeństwo, zwłaszcza przez władze państwa odpowiedzialne za politykę oświatową” – napisał RPO w piśmie do Barbary Nowackiej, minister edukacji.