Posłowie z komisji środowiska i zdrowia publicznego Parlamentu Europejskiego chcą, aby nowe unijne narzędzie zapobiegania kryzysom i reagowania na nie lepiej przewidywało kryzysy i wspierało odbudowę.

W czwartek 1 października komisje Środowiska, Klimatu i Bezpieczeństwa Żywności oraz Zdrowia Publicznego przyjęły swoje stanowisko w sprawie kolejnej iteracji (2028-2034) unijnego mechanizmu ochrony ludności (UCPM). Jest to główne narzędzie UE służące pomocy krajom dotkniętym klęskami żywiołowymi, takimi jak pożary lasów, powodzie czy trzęsienia ziemi. Mechanizm ten gromadzi dobrowolne środki i dzieli się nimi z krajami potrzebującymi.

Posłowie do Parlamentu Europejskiego proponują zwiększenie finansowania UCPM do 12,42 mld euro w cenach bieżących (11 mld euro w cenach stałych z 2025 r.) – z 10 mld euro w propozycji Komisji Europejskiej. Chcą przeznaczyć środki z mechanizmu w taki sposób, aby 40% było przeznaczone na ochronę ludności, 40% na sytuacje kryzysowe związane ze zdrowiem publicznym, a 20% jako kwota elastyczna.

Monitorowanie i przewidywanie kryzysów zanim wystąpią

Posłowie do Parlamentu Europejskiego z Komisji Środowiska i Zdrowia Publicznego chcą wzmocnić monitoring i przewidywanie, aby instytucje UE i podmioty lokalne mogły przygotowywać się na kryzysy, a nie tylko na nie reagować. Proponują wprowadzenie mapowania podatności na zagrożenia, proponują zintegrowaną unijną usługę kosmiczną, która miałaby wspierać publiczne systemy ostrzegania, oraz chcą wsparcia dla przyszłościowych prognoz klimatycznych i ocen ryzyka klimatycznego. Posłowie do Parlamentu Europejskiego proponują specjalne ramy koordynacji współpracy cywilno-wojskowej w reagowaniu kryzysowym i przewidują wzmocnienie roli samorządów lokalnych i regionalnych. Chcą również, aby potencjał kosmiczny UE był wykorzystywany w systemach wczesnego ostrzegania.

Wspólna odpowiedź UE

Posłowie do Parlamentu Europejskiego zgadzają się, że nowy program powinien wzmocnić wspólne zdolności reagowania kryzysowego (rescEU), między innymi poprzez wprowadzenie floty powietrznej przeznaczonej do gaszenia pożarów lasów, która ma być dostępna od 2028 r.

Proponują również ramy gotowości do odbudowy, aby zagwarantować, że kraje UE będą miały jasne mandaty dla różnych szczebli administracji rządowej, potencjał techniczny i ludzki, a także wystarczającą ilość danych do koordynowania procesu odbudowy.

Podkreślając znaczenie wolontariatu jako pierwszej linii reagowania, posłowie do Parlamentu Europejskiego chcą zapewnić wolontariuszom odrębny status prawny, zapewniający jasne zasady ubezpieczenia, uznawanie kwalifikacji i zwolnienia z ograniczeń związanych z ich codzienną pracą.

Reagowanie na sytuacje kryzysowe w zakresie zdrowia

Nowy program pomoże również krajom UE zwalczać poważne transgraniczne zagrożenia zdrowotne, na przykład poprzez gromadzenie zapasów środków medycznych (takich jak środki ochrony osobistej i aktywne składniki farmaceutyczne) oraz opracowywanie systemów wczesnego ostrzegania i nadzoru.

Posłowie do Parlamentu Europejskiego chcą rozszerzyć zakres wsparcia UE na współpracę transgraniczną między specjalistycznymi ośrodkami opieki, transgranicznymi zespołami medycznymi, dodatkowe możliwości w zakresie opieki medycznej (np. analizę obecnej pojemności oddziałów intensywnej terapii) oraz transfery pacjentów między państwami członkowskimi w sytuacjach przeciążenia.

Współsprawozdawczyni Leire Pajín (S&D, Hiszpania) powiedziała:

– Pożary lasów i powodzie pokazały, jak poważny jest globalny kryzys klimatyczny. Chcemy zapewnić lepsze przygotowanie do stawienia czoła zagrożeniom, od tych związanych z klimatem, przez zagrożenia zdrowotne, po zagrożenia hybrydowe. Oznacza to większe inwestycje w przewidywanie ryzyka, zapobieganie mu i gotowość do jego przezwyciężenia, przy jednoczesnym zapewnieniu zdolności reagowania i gotowości do odbudowy po jego wystąpieniu. Wymaga to ściślejszej współpracy między wszystkimi szczeblami zarządzania, a także większej świadomości zagrożeń, a także promowania kultury gotowości wśród ogółu społeczeństwa.

Współsprawozdawca Aurelijus Veryga (EKR, Litwa) ocenił:

– Niniejsze sprawozdanie wzmacnia zdolność UE do przygotowania się i reagowania na klęski żywiołowe, sytuacje kryzysowe i inne poważne kryzysy. Nasze propozycje koncentrują się na wzmocnieniu gotowości, zapobieganiu, wczesnym ostrzeganiu i koordynacji, w tym planowaniu scenariuszy i testach warunków skrajnych. Wzmacniają również odporność systemu opieki zdrowotnej poprzez zwiększenie przepustowości oddziałów intensywnej terapii, transgraniczne zespoły medyczne, ewakuację pacjentów i gromadzenie zapasów leków.

Następne kroki

Stanowisko zostało przyjęte 61 głosami za, przy 9 głosach przeciw i 9 wstrzymujących się. Zostanie ono poddane pod głosowanie całego Parlamentu na najbliższej sesji plenarnej.

Przepisy te są częścią pakietu wieloletniego budżetu UE (WRF) na lata 2028–2034. Parlament chce, aby budżet pozostał silnym narzędziem inwestycyjnym, wspierającym obywateli, regiony i przedsiębiorstwa, a jednocześnie przynoszącym wyraźną wartość dodaną wykraczającą poza budżety krajowe. Posłowie proponują zwiększenie budżetu, aby sprostać nowym wyzwaniom, i podkreślają znaczenie nowych źródeł dochodów dla finansowania ambitnego i zrównoważonego budżetu.

Źródło informacji: Parlament Europejski