Nowa dyrektywa obniża dopuszczalną roczną wartość graniczną dla drobnych cząstek stałych o ponad połowę.

Zmieniona dyrektywa w sprawie jakości otaczającego powietrza weszła w życie we wtorek (10 grudnia), dzięki czemu normy jakości powietrza UE na rok 2030 będą lepiej dostosowane do zaleceń Światowej Organizacji Zdrowia.

To ważny krok w kierunku lepszej ochrony zdrowia Europejczyków i realizacji celu, jakim jest całkowite wyeliminowanie zanieczyszczeń w naszym środowisku do roku 2050.

Zmieniona dyrektywa wprowadza szereg nowych środków i surowszych norm, które mają zapewnić ludziom czystsze powietrze w nadchodzących latach.

Czystsze powietrze atmosferyczne do 2030 r.

Nowa dyrektywa obniża dopuszczalną roczną wartość graniczną głównego  zanieczyszczenia powietrza  – drobnego pyłu zawieszonego (PM 2,5 ) – o ponad połowę.

Zmieniona dyrektywa w sprawie jakości powietrza aktualizuje normy jakości powietrza, obniżając dopuszczalne poziomy dwunastu substancji zanieczyszczających powietrze: cząstek stałych (PM2,5 i PM10), dwutlenku azotu (NO2) i tlenków azotu (NOx), dwutlenku siarki (SO2), ozonu (O3), tlenku węgla, benzenu, benzo(a)pirenu, arsenu, kadmu, niklu i ołowiu.

Regularny przegląd norm jakości powietrza, zgodny z najnowszymi dowodami naukowymi oraz rozwojem społecznym i technologicznym, pomoże UE osiągnąć cel zerowego zanieczyszczenia powietrza do 2050 r. Przeglądy te zapewnią, że jakość powietrza w Unii Europejskiej będzie stopniowo poprawiać się do poziomów, które nie będą już uważane za szkodliwe, zgodnie z wysiłkami na rzecz neutralności klimatycznej.

Zmieniona dyrektywa zapewni również  wczesne działania w celu osiągnięcia czystszego powietrza. Jeśli poziom zanieczyszczenia powietrza będzie wyższy niż nowe normy na rok 2030 w nadchodzących latach, państwa członkowskie będą musiały przeanalizować, czy są na dobrej drodze do dostosowania się do przepisów na czas i, jeśli to konieczne, podjąć środki w celu zapewnienia zgodności do roku 2030.

Będzie również wspierać władze lokalne poprzez wzmocnienie przepisów dotyczących monitorowania i modelowania jakości powietrza  oraz pomoże ulepszyć  plany dotyczące jakości powietrza. Ulepszone przepisy dotyczące monitorowania i modelowania jakości powietrza umożliwią dokładniejszą ocenę zgodności ze standardami oraz wesprą bardziej wydajne i skuteczne działania zapobiegające naruszeniom standardów i rozwiązujące problemy.

Władze krajowe i lokalne określą konkretne środki niezbędne do spełnienia tych norm. Jednocześnie znaczący wkład wniosą istniejące i nowe polityki UE w zakresie środowiska, energii, transportu, rolnictwa, badań i innowacji oraz innych dziedzin.

W szczególnych okolicznościach państwa członkowskie mogą otrzymać więcej czasu na osiągnięcie nowych standardów. Przedłużenia muszą być uzasadnione solidną analizą i muszą być opatrzone spersonalizowaną mapą drogową pokazującą, w jaki sposób jakość powietrza zostanie poprawiona dzięki odroczonym terminom osiągnięcia. W związku z tym państwa członkowskie będą musiały podjąć odpowiednie środki, aby zapewnić przestrzeganie standardów jakości powietrza tak szybko, jak to możliwe.

Ponadto zmienione przepisy zagwarantują, że osoby cierpiące na szkody zdrowotne spowodowane zanieczyszczeniem powietrza będą miały prawo do odszkodowania w przypadku naruszenia przepisów UE dotyczących jakości powietrza. Wprowadzą również większą przejrzystość w zakresie dostępu do wymiaru sprawiedliwości, skutecznych kar i lepszych informacji publicznych na temat jakości powietrza i jej wpływu na zdrowie ludzi.

Ocena wpływu na zdrowie jakości powietrza Europejskiej Agencji Środowiska (EEA)  opublikowana we wtorek podkreśla znaczenie wdrożenia tych nowych przepisów. Pokazuje, że prawie 240 000 zgonów rocznie w Unii Europejskiej można przypisać narażeniu na drobny pył zawieszony, kluczowy przy zanieczyszczeniu powietrza.

Następne kroki

Państwa członkowskie mają teraz dwa lata na przyjęcie ustaw, rozporządzeń i przepisów administracyjnych w celu transpozycji zmienionej dyrektywy. Komisja przyjmie prawodawstwo wtórne (akty wykonawcze) w celu uzupełnienia nowych zasad i pomocy w ich stosowaniu.

Tło

Zanieczyszczenie powietrza stanowi największe środowiskowe zagrożenie dla zdrowia i jest główną przyczyną chorób przewlekłych, w tym udaru mózgu, raka i cukrzycy.

Nieproporcjonalnie dotyka wrażliwe grupy społeczne. Najgorszymi zanieczyszczeniami powietrza w całej Unii Europejskiej są obecnie cząstki stałe, dwutlenek azotu i ozon.

Zanieczyszczenie powietrza jest przyczyną prawie 250 000 przedwczesnych zgonów rocznie w Europie, a znaczna liczba chorób niezakaźnych, takich jak astma, choroby układu krążenia i choroby układu oddechowego (w tym rak płuc) jest przypisywana podwyższonemu poziomowi tych zanieczyszczeń.

Zanieczyszczone powietrze szkodzi również środowisku, powodując zakwaszenie, eutrofizację i szkody w lasach, ekosystemach i uprawach. Obecnie eutrofizacja przekracza obciążenia krytyczne w dwóch trzecich obszarów ekosystemów w całej UE. Ma to znaczący wpływ na bioróżnorodność i usługi, jakie ona zapewnia nam wszystkim.

Komisja przyjęła  wniosek dotyczący zmienionej dyrektywy w sprawie jakości powietrza atmosferycznego w październiku 2022 r. Wejście w życie dyrektywy jest kamieniem milowym w realizacji  ambicji Europejskiego Zielonego Ładu, polegającej na osiągnięciu zerowego poziomu zanieczyszczeń w środowisku do 2050 r.

Źródło informacji: Komunikat prasowy KE