NIK negatywnie ocenia działania organów administracji publicznej na rzecz osiągnięcia dobrego stanu wód w Polsce. Działania te były planowane, realizowane i monitorowane w sposób nierzetelny.

Do końca 2021 roku dobrego stanu wód nie osiągnięto dla 99,5% jednolitych części wód powierzchniowych (czyli np. rzek, naturalnych lub sztucznych zbiorników wodnych, a także wód przejściowych lub przybrzeżnych).

W ocenie NIK istnieje duże ryzyko, że Polska nie osiągnie wymaganego stanu wód do końca 2027 roku, ostatecznego terminu określonego przez unijne przepisy.

Ponadto NIK ustaliła, że organy Inspekcji Ochrony Środowiska (IOŚ) od ponad 21 lat nie wykonywały bezpośredniej kontroli pomiarowej jakości odprowadzanych ścieków z oczyszczalni do wód lub ziemi, aby sprawdzić, czy zostały spełnione określone warunki ich wprowadzania.

Zgodnie z unijnymi regulacjami wszystkie państwa członkowskie Unii Europejskiej są zobowiązane do ochrony wód powierzchniowych i podziemnych. Tzw. ramowa dyrektywa wodna zobowiązuje państwa członkowskie UE do osiągnięcia do 2015 roku (a w uzasadnionych przypadkach nawet do 2027 roku) dobrego stanu wód i ekosystemów od nich zależnych.

Najważniejsze ustalenia

Organy administracji publicznej odpowiedzialne za zapewnienie dobrego stanu wód w Polsce nie stanęły na wysokości zadania. Do końca 2021 roku wymaganego stanu wód nie osiągnięto dla 99,5% jednolitych części wód powierzchniowych (JCWP).

W cyklu gospodarowania wodami 2016–2021 oceniono stan 3500 JCWP z 3685 JCWP rzecznych objętych monitoringiem, z czego stan zaledwie 13 JCWP (0,4%) oceniono jako dobry, 3487 JCWP (94,6%) jako zły, a w przypadku 185 JCWP (5%) dokonanie oceny nie było możliwe z różnych przyczyn, np. braku wody. Główną przyczyną takiego stanu rzeczy były elementy fizykochemiczne (51%) i biologiczne (45%). Stan chemiczny prawie wszystkich JCWP rzecznych był zły.

Jako zły oceniono również stan wszystkich JCWP w przypadku wód przejściowych i przybrzeżnych.

W ocenie NIK istnieje duże ryzyko, że Polska nie osiągnie dobrego stanu wód do końca 2027 roku, kiedy to upływa ostateczny termin określony przez ramową dyrektywę wodną.

Sytuacja wyglądała znacznie lepiej, jeśli chodzi o wody podziemne. W cyklu gospodarowania wodami 2016–2021 dwukrotnie (w 2016 r. i 2019 r.) oceniono stan wód podziemnych, w podziale na 172 jednolitych części wód podziemnych (JCWPd). W dobrym stanie w 2016 r. znajdowało się 150 JCWPd, natomiast w 2019 r. 151 JCWPd, a w słabym odpowiednio 22 JCWPd oraz 21 JCWPd.

Wnioski

W związku z wynikami kontroli Izba wnioskuje:

• Do Prezesa Rady Ministrów o zapewnienie sprawowania przez ministra właściwego do spraw gospodarki wodnej skutecznego nadzoru nad planowaniem i realizacją działań na rzecz osiągnięcia do końca 2027 r. dobrego stanu wód w Polsce;
• Do Ministra Infrastruktury o podjęcie działań w celu wprowadzenia w ustawie z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne narzędzi umożliwiających ministrowi właściwemu do spraw gospodarki wodnej egzekwowanie od podmiotów obowiązanych, o których mowa w art. 328 ust. 2 upw, przedkładania ministrowi rocznych sprawozdań z realizacji działań zawartych w planach gospodarowania wodami na obszarach dorzeczy za rok poprzedni, w wypadku niewykonania obowiązku sprawozdawczego;
• Do Ministra Klimatu i Środowiska o zapewnienie wykonywania przez Głównego Inspektora pełnego zakresu i z wymaganą częstotliwością zaplanowanych badań elementów niezbędnych do dokonania oceny stanu wód powierzchniowych w ramach państwowego monitoringu środowiska;
• Do Głównego Inspektora Ochrony Środowiska o zapewnienie dokonywania przez organy IOŚ oceny spełnienia warunków wprowadzania ścieków do wód lub do ziemi w oparciu o wyniki pomiarów własnych oraz wymierzania na ich podstawie opłat podwyższonych za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi z przekroczeniem warunków określonych w pozwoleniu wodnoprawnym albo w pozwoleniu zintegrowanym;
• Do wojewódzkich inspektorów ochrony środowiska, wójtów, burmistrzów i prezydentów miast o zapewnienie rzetelnej realizacji działań na rzecz osiągnięcia dobrego stanu wód w zakresie swojej właściwości;
• Do wójtów, burmistrzów i prezydentów miast o terminowe i rzetelne przedkładanie ministrowi właściwemu do spraw gospodarki wodnej sprawozdań z realizacji działań zawartych w planach gospodarowania wodami na obszarach dorzeczy.

Źródło informacji: komunikat prasowy NIK opr. MPK