W grudniu 2024 r. UE przyjęła nowe przepisy o opakowaniach i odpadach opakowaniowych. Zaczęły  obowiązywać 12 sierpnia 2026 r.

Mają one:

• ograniczyć wytwarzanie odpadów opakowaniowych
• promować gospodarkę opakowaniową o obiegu zamkniętym w sposób racjonalny kosztowo
• zharmonizować przepisy dotyczące opakowań w całej UE.

Przyczyniają się do realizacji celów europejskiego zielonego ładu i związanego z nim planu działania dotyczącego gospodarki o obiegu zamkniętym. Zastępują dyrektywę w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych z 1994 r., przekształcając ją w rozporządzenie. Oznacza to, że przepisy te są bezpośrednio stosowane we wszystkich państwach członkowskich, czyli nie było konieczne ich przeniesienie do prawa krajowego.

Rozporządzenie pomoże stworzyć nowe miejsca pracy i możliwości biznesowe. Sektor opakowań, obejmujący zarówno produkcję opakowań, jak i gospodarowanie odpadami, generuje obecnie w UE łączny obrót w wysokości 370 mld euro. Dzięki nowym przepisom sektor opakowań odgrywa większą rolę w przekształcaniu UE w czystszą, bardziej zrównoważoną gospodarkę o obiegu zamkniętym.

Zapobieganie odpadom, ponowne wykorzystywanie, recykling

Unii zależy przede wszystkim na tym, by zapobiegać wytwarzaniu opakowań. Jeśli to nie jest możliwe, należy opakowania ponownie wykorzystywać, poddawać recyklingowi lub odzyskiwać z nich energię.

Hierarchia postępowania z odpadami w UE

Hierarchię postępowania z odpadami w UE przedstawia odwrócona piramida: na pierwszym miejscu jest – jako opcja preferowana – zapobieganie odpadom, następne są: ponowne wykorzystanie, recykling, odzysk oraz unieszkodliwianie odpadów, co jest najmniej pożądane.

Nowe przepisy dotyczą wszystkich opakowań, niezależnie od użytego materiału, oraz wszystkich odpadów opakowaniowych, niezależnie od tego, skąd pochodzą (czy to z produkcji, przetwórstwa, handlu detalicznego czy też z gospodarstw domowych).

Ograniczenie ilości odpadów opakowaniowych

Nowe przepisy obejmują następujące cele w zakresie ograniczenia ilości odpadów opakowaniowych w porównaniu z ilościami z 2018 r.:

5% do 2030 r.

10% do 2035 r.

15% do 2040 r.

Cele mają zastosowanie do każdego państwa członkowskiego w ujęciu per capita.

Aby je osiągnąć, w nowych przepisach przewiduje się:

– ograniczenie niektórych rodzajów opakowań jednorazowych

– ograniczenie materiału opakowaniowego do minimum

– zwiększenie ponownego wykorzystania opakowań.

Opakowania jednorazowe

Ograniczono stosowanie niektórych rodzajów plastikowych opakowań jednorazowych, np. tych używanych do konsumpcji w restauracjach i kawiarniach, saszetek z przyprawami, jednorazowych kubków i talerzy, miniaturowych opakowań artykułów toaletowych w hotelach oraz plastikowych opakowań świeżych owoców i warzyw. Nowe przepisy nakładają też ograniczenia na bardzo lekkie plastikowe torby, takie jak te na targowiskach, chyba że są one wymagane ze względów higienicznych.

Ograniczenie materiału opakowaniowego do minimum

Firmy muszą stosować jak najmniejsze opakowania, np. unikać podwójnych ścianek i denek oraz używania nieproporcjonalnie dużych opakowań do transportu małych przedmiotów. Chodzi o ograniczenie zbędnych opakowań i marnotrawienia zasobów.

Ponowne wykorzystywanie, ponowne napełnianie i zwrot

Konsumenci powinni móc ponownie wykorzystywać, napełniać oraz zwracać opakowania. W rozporządzeniu przewidziano cele dla różnych sektorów i formatów opakowań, aby zwiększyć możliwość ponownego wykorzystania i ponownego napełniania. Dzięki temu konsumenci będą mogli używać własnych pojemników, także kupując na wynos.

Promowanie gospodarki o obiegu zamkniętym

Celem nowych przepisów jest, by do 2030 r. wszystkie opakowania na rynku UE nadawały się do recyklingu, a przy tym by było to opłacalne ekonomicznie.

Cele w zakresie recyklingu

Cele w zakresie recyklingu na 2025 i 2030 r. określone w obowiązującej wcześniej dyrektywie w odniesieniu do wszystkich głównych materiałów opakowaniowych zostaną utrzymane. Państwa członkowskie mogą odroczyć osiągnięcie celów o maksymalnie pięć lat.

Rodzaj opakowań            do 2025 r.           do 2030 r.

wszystkie opakowania   65%       70%

papier i tektura 75%       85%

szkło     70%       75%

plastik   50%       55%

drewno 25%       30%

Aby te cele osiągnąć, w nowych przepisach przewiduje się:

– zapewnienie, by wszystkie opakowania nadawały się do recyklingu

– większe wykorzystanie plastiku z recyklingu

– wprowadzenie jaśniejszych etykiet

– możliwość zbiórki niektórych pojemników jednorazowych.

Plastik z recyklingu

Aby zwiększyć wykorzystanie tworzyw sztucznych pochodzących z recyklingu, od 1 stycznia 2030 r. wykonane z nich opakowania powinny zawierać określoną minimalną ilość plastiku z recyklingu.

Etykiety do sortowania

Nowe przepisy dotyczące etykietowania ułatwią konsumentom sortowanie różnych rodzajów odpadów opakowaniowych, rozpoznawanie odpadów kompostowalnych i sprawdzanie zawartości materiałów z recyklingu w odpadach opakowaniowych. Pomoże to w recyklingu i odzysku materiałów oraz pobudzi gospodarkę o obiegu zamkniętym, a w konsekwencji zmniejszy presję na wykorzystanie surowców pierwotnych.

Zbiórka pojemników jednorazowych

Nowe przepisy nakładają na państwa członkowskie obowiązek ustanowienia systemów kaucyjnych dla niektórych pojemników jednorazowego użytku. Do 2029 r. państwa członkowskie będą musiały zapewnić selektywną zbiórkę co najmniej 90% jednorazowych butelek plastikowych i puszek na napoje rocznie.

Pozostałe przepisy

Nowe przepisy dotyczą też bezpieczeństwa materiałów opakowaniowych. Umożliwią stopniowe wycofywanie najbardziej szkodliwych substancji.

Przewidują również rozszerzoną odpowiedzialność producenta i zielone zamówienia publiczne.

Jakie zmiany dla konsumentów?

Wynikające z rozporządzenia zmiany w projekcie opakowań i w gospodarowaniu odpadami będą widoczne dla konsumentów. Jakie to zmiany?

Oto kilka przykładów:

– Dzięki oznaczeniom na etykietach będzie jasne, do którego kosza ma trafić dane opakowanie.

– Materiały użyte do produkcji opakowania będą wymienione na etykiecie.

– Produkty toaletowe w hotelach będą oferowane w pojemnikach wielokrotnego użytku.

– Konsumenci będą mogli otrzymać pojemniki wielokrotnego użytku przy zakupie żywności i napojów na wynos bez ponoszenia wyższych kosztów.

– Opakowania będą jak najmniejsze, co pozwoli zapobiec marnotrawieniu zasobów.

– Niektóre jednorazowe opakowania będą objęte systemem kaucyjnym.

Źródło informacji: Komunikat prasowy Rada UE