Kryzys nawozowy wywołany wojną w Iranie w ostatnich tygodniach ponownie przykuł uwagę opinii publicznej do sprzeciwu rolników wobec mechanizmu dostosowania cen na granicach z uwzględnieniem emisji dwutlenku węgla (CBAM).

Choć przedstawiono szereg ogólnych argumentów politycznych, zabrakło jednego kluczowego pytania: ile ten nowy mechanizm będzie kosztował europejskich rolników i czy jest on zrównoważony dla sektora?

Copa i Cogeca przeprowadziły wstępne szacunki, które powinny budzić poważne obawy: w ciągu siedmiu lat koszt CBAM dla rolników może sięgnąć 39 mld euro, co stanowi równowartość 10% obecnego budżetu WPR w tym samym okresie.

W materiale wideo opublikowanym we wtorek 5 maja Copa i Cogeca przedstawiły powody swojego sprzeciwu wobec mechanizmu CBAM. Pierwotnie mechanizm ten miał wspierać sektory objęte unijnym systemem handlu uprawnieniami do emisji (ETS), który ustala ceny emisji CO₂. Chociaż instrument ten napędza dekarbonizację, jednocześnie podnosi koszty produkcji w UE i może obniżyć konkurencyjność w porównaniu z producentami międzynarodowymi. CBAM został zatem stworzony, aby zapewnić, że importowane towary będą miały porównywalną cenę emisji dwutlenku węgla na granicy UE, zapobiegając ucieczce emisji. Zasadniczo taki mechanizm jest zrozumiały. Jednak włączenie nawozów zasadniczo zmienia sytuację rolników.

Około 30% nawozów azotowych wykorzystywanych w UE pochodzi z importu, a opłata CBAM będzie miała bezpośredni wpływ: w samym 2026 roku ceny mają wzrosnąć średnio o około 15%. Podejście Komisji Europejskiej przewiduje stały i progresywny wzrost tego podatku do 2034 roku. W rezultacie, Copa i Cogeca oraz ich członkowie szacują, że bezpośredni koszt CBAM wyniesie około 820 milionów euro w 2026 roku, a do 2034 roku wzrośnie do 3,4 miliarda euro. W ciągu najbliższych siedmiu lat kwota ta wyniesie około 12 miliardów euro*.

Taka byłaby cena tego mechanizmu w teoretycznej gospodarce. Biorąc pod uwagę wyrównanie cen, jakie mogliby osiągnąć producenci nawozów z UE, Copa i Cogeca szacują, że całkowity koszt dla rolników mógłby sięgnąć nawet 39 mld euro w ciągu siedmiu lat**, co stanowi mniej więcej 10% obecnego budżetu WPR***.

W tym kontekście kryzys irański stanowi również odkrywczy test wytrzymałościowy strukturalnego efektu nożycowego, z którym zmagają się europejscy rolnicy: koszty nawozów są coraz bardziej narażone na dodatkowe opłaty wynikające z polityki rolnej, podczas gdy ceny produktów rolnych pozostają na stałym poziomie na rynkach światowych. Ta strukturalna nierównowaga zagraża zarówno bezpieczeństwu żywnościowemu w UE, jak i długoterminowej stabilności europejskiego rolnictwa.

Dlatego europejska społeczność rolnicza sprzeciwia się CBAM w jego obecnej formie i dlatego problem ten powinien budzić obawy wykraczające daleko poza sektor rolnictwa.

W związku z tym, w kontekście planu nawozowego, którego premiera spodziewana jest 19 maja, Copa i Cogeca apelują o co najmniej zawieszenie mechanizmu i wprowadzenie długoterminowych środków mających na celu zrekompensowanie rolnikom kosztów związanych z CBAM. Ponadto należy jasno określić, w jaki sposób dochody z CBAM będą redystrybuowane w UE.

* Przedstawione dane dotyczące opłaty CBAM w różnych latach zostały obliczone przy użyciu metodologii CBAM, w tym wartości domyślnych i punktów odniesienia dostarczonych przez Komisję Europejską, przy założeniu poziomu importu nawozów równoważnego poziomowi z 2025 r. Cena CO₂ stosowana w obliczeniach dla każdego roku opiera się na prognozach ADEME (Francuskiej Agencji ds. Przemian Ekologicznych).

** Jeśli chodzi o całkowity koszt CBAM dla rolników, analiza uwzględnia również pośrednie skutki cenowe zaobserwowane na rynku nawozów UE. Oprócz produktów importowanych istnieją dowody na to, że ceny krajowych nawozów azotowych mają tendencję do dostosowywania się do poziomów importu, uwzględniając w ten sposób wpływ opłaty CBAM. Według danych z Obserwatorium Nawozów UE średni wzrost cen nawozów azotowych (w tym produkowanych w UE) między październikiem a lutym (okres zbieżny z początkowymi skutkami wdrożenia CBAM) wyniósł około 13,6%. Wzrost ten ściśle odzwierciedla szacowaną średnią opłatę CBAM od importowanych nawozów azotowych, która wynosi 14,8%. Na tej podstawie i biorąc pod uwagę, że importowane nawozy azotowe stanowią około 30% zużycia w UE, analiza rozszerza szacowany koszt związany z CBAM poza import na szerszy rynek nawozów UE.

*** Stanowiłoby to 10% budżetu WPR na okres 2021–2027, który wynosi 386,6 mld euro.

Źródło informacji: Copa Cogeca