Ustawa o Funduszu Ochrony Rolnictwa trafiła do podpisu 20 kwietnia, a już 21 kwietnia MRiRW informowało, że ustawa „czeka na podpis prezydenta Karola Nawrockiego”.

I dodawało, że „Nowe przepisy są odpowiedzią na potrzeby nowoczesnego rolnictwa. Zapewnią stabilność gospodarstw w sytuacjach niewypłacalności podmiotów skupujących”.

Jeszcze niedawno publicznie zastanawiano się, czy funduszu nie zlikwidować i włączono go do pułapu de minimis.

Fundusz Ochrony Rolnictwa w ramach de minimis

Teraz FOR ma być nadzieją i ostoją, a wszystko zależy od prezydenta, który – jak wiadomo – może nie podpisać. Skąd to napięcie?

Co zmienia nowelizacja?

Najważniejsze wprowadzane w ustawie zmiany, w ministerialnym zestawieniu, to:

• wprowadzono drugi termin składania wniosków o rekompensaty, który będzie trwał od 1 lipca do końca sierpnia danego roku (uzupełnia on dotychczasowy termin – do 31 marca);
• sześciokrotnie zwiększono limit rekompensat dla grup producentów rolnych –maksymalna kwota rekompensaty dla grup producentów rolnych, organizacji producentów oraz spółdzielni rolniczych wzrasta z równowartości 50 tys. euro do 300 tys. euro w okresie trzech lat;
• nowe przepisy pozwalają na uwzględnienie wyższego pułapu 300 tys. euro także dla wniosków złożonych przez grupy w 2025 r., które są w trakcie rozpatrywania lub zostały już zakończone, pod warunkiem uzupełnienia stosownych oświadczeń;
• wprowadzono ułatwienia dla podmiotów skupujących – zrezygnowano z wymierzania kar pieniężnych za nieterminowe złożenie rocznej deklaracji o wysokości naliczonych wpłat na FOR.

Zmiany te wprowadzano także „rzutem a taśmę”, nie w pełni wyliczając ich skutki.

Czy wystarczy pieniędzy na finansowanie potrzeb? Rocznie na FOR wpływa ok. 250 mln zł – podano w Senacie. Dotąd wpływy wystarczały na wypłatę rekompensat.

Rekompensata z Funduszu Ochrony Rolnictwa w 2025 roku – 100 proc. należności

Ile będzie kosztować nowelizacja?

Tego nie wyliczono.

Zniesienie kar za niezłożenie rocznej deklaracji o wysokości naliczonych wpłat na FOR nie obciąży budżetu funduszu. Trafiały do budżetu państwa. Wynosiły do 10 tys. zł – ale od stycznia ub. roku kara nie mogła być wyższa niż kwota wynikająca z deklaracji. Zatem naliczanie ich to raczej kłopot niż zysk (zwłaszcza dla KOWR) – i zrezygnowano z tego.

Bardziej dyskusyjna wydaje się poprawka wprowadzona w Senacie, jako niosąca zarzut pominięcia podczas procedowania nowelizacji w Sejmie – pozwalająca dwa razy w roku składać wnioski o rekompensaty. W senackiej Komisji Rolnictwa wskazywano, że poprawka powinna być wniesiona już w Sejmie, albo jako inicjatywa Senatu. Wprowadzono ją „na chybcika”, a podczas omawiania ustawy w senackiej Komisji Rolnictwa nie znano nawet jej ostatecznego kształtu.

Główny Legislator w Biurze Legislacyjnym w Kancelarii Senatu Sławomir Szczepański tak prezentował poprawkę:

– Jeżeli można, Panie Przewodniczący, to tylko tak skrótowo powiem, że poprawka dotyczy de facto 4 spraw. Tj. głównej sprawy, czyli określenia nowego terminu na złożenie wniosku o przyznanie rekompensaty, a w konsekwencji tego – określenie terminu przedstawienia przez KOWR ministrowi właściwemu do spraw rynków rolnych zestawienia wniosków o przyznanie rekompensaty, ponadto określenia sposobu ustalenia wysokości rekompensaty i określenia terminu przyznania rekompensaty.

Teraz ministerialna informacja głosi:

„ – To dobra informacja dla polskich rolników. Dzięki zgłoszonej przeze mnie poprawce, która została jednogłośnie przyjęta w Sejmie, rolnicy będą mogli składać wnioski o rekompensaty w drugim naborze – od 1 lipca do 31 sierpnia, aby od września otrzymywać wypłaty. To rozwiązanie, na które czekali rolnicy w całym kraju. Wierzę, że prezydent Nawrocki niezwłocznie podpisze tę nowelizację – podkreślił minister Stefan Krajewski.”

Można było zrobić to inaczej.

Grupy wezmą wszystko?

Wreszcie główny powód nowelizacji: podniesienie limitu dla grup, i to już dla wniosków z 2025 roku.

Ich próg rekompensat to teraz 300 tys. euro, czyli ok. 1,28 mln zł.

„W 2025 r. do KOWR wpłynęły 632 wnioski o przyznanie rekompensaty. Po ich weryfikacji, do wypłaty zostało zakwalifikowanych 396 wniosków i przyznano rekompensaty w łącznej wysokości 31,87 mln zł.

Od 1 stycznia do 20 kwietnia 2026 r., podmioty skupujące wpłaciły na Fundusz 153,1 miliona złotych, a do KOWR wpłynęły 944 wnioski o rekompensatę na kwotę 69,5 mln zł” – wylicza ministerstwo.

Jak zmieni się ten bilans po wypłacie wyższych rekompensat dla grup i to już za dwa lata?

Nie wiadomo.

Oby wystarczyło pieniędzy na wypłaty dla tych, dla których fundusz powołano – a zrobiono to z myślą o ochronie najsłabszych i to im w pierwszej kolejności powinna być udzielana pomoc.