Na zaproszenie Warmińsko-Mazurskiej Izby Rolniczej i EUROPE DIRECT Olsztyn uczestniczyłem w Konferencji „Rolnictwo przyszłości: Wyzwania i możliwości” – informuje Krzysztof Jurgiel. Poniżej komunikat prasowy z tego spotkania.

W debacie o „Przyszłości sektora rolnego w Polsce” omówiono m.in.:

1. Mercosur a polskie rolnictwo: Szanse i zagrożenia współpracy – dr Jerzy Plewa, ekspert Team EUROPE DIRECT.
2. Rozszerzenie Unii Europejskiej o Ukrainę: Konsekwencje dla rynku rolnego w Polsce – Jan Klemt, ekspert Team EUROPE DIRECT, prezes Fundacji, producent rolny, – Jacek Zarzecki, wiceprzewodniczący zarządu Polskiej Platformy Zrównoważonej Wołowiny.
3. Nowy kontekst Europejskiego Zielonego Ładu: Jakie zmiany czekają sektor rolny? – Krzysztof Jurgiel, poseł do Parlamentu Europejskiego 2019-2024, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w rządach Kazimierza Marcinkiewicza, Beaty Szydło i Mateusza Morawieckiego.

Krzysztof Jurgiel przedstawił prezentację (informację) na temat opublikowanego Komunikatu Komisji Europejskiej Com (2025)75 Wizja dla rolnictwa i żywności w świetle dokumentów programowych ONZ, UE i Rządu Polskiego.

Zasady prowadzenia polityki rozwoju w Polsce określa ustawa o zasadach prowadzenia polityki rozwoju z 2006 r. zgodnie z systemem zarzadzania rozwojem Polski. Dokumenty ONZ to Agenda ONZ 2030, która dotyczy realizacji 17 celów w obszarach gospodarczym, środowiskowym i społecznym. Jednym z priorytetów UE jest rozwijanie silnej i prężnej bazy gospodarczej.

Główne polityki i programy dotyczące Wizji dla Rolnictwa i Żywności (Rozwoju polskiej wsi) wynikają z Traktatów, Wspólnej Polityki Rolnej (WPR) dotyczącej żywności, środowiska i obszarów wiejskich. WPR to partnerstwo między społeczeństwem a rolnictwem, które zapewnia stabilne dostawy żywności, gwarantuje dochody dla rolników, chroni środowisko i podtrzymuje dynamiczny rozwój obszarów wiejskich. Finansowanie WPR określone jest w wieloletnich ramach finansowych.

Aktualne dokumenty programowe UE mające wpływ na sektor rolny to strategia Europejski Zielony Ład, w tym strategia od Pola do Stołu oraz Strategia Bioróżnorodności.

Obecnie ramy finansowe obejmują okres do 2027 roku. Następne wieloletnie ramy finansowe oraz WPR będą dotyczyły okresu 2028-2034.

Propozycje Programowe KE na lata po 2027 r. to efekt Raportu z Dialogu Strategicznego na temat przyszłość rolnictwa (Dialogu Strategicznego), uzgodnień Ministrów Rolnictwa UE, oraz realizacji długoterminowej wizji dla obszarów wiejskich do 2040 roku (Com 2021)345. W komunikacie przedstawiono wizję dla europejskiego systemu rolno-spożywczego 2040 i plan działania, który wyznacza kierunek dla całej unijnej polityki, tak by była ona zgodna z tą wizją i dostosowana do nowych realiów.

W wielu obszarach osiągnięcia celów będzie wymagało lepszego dopasowania polityki krajowej i unijnej. Wizja wspiera rozwój i realizację kompasu i konkurencyjności dla UE.

Wizja dla rolnictwa i żywności

Wizja i cele na 2040 r.:

• System rolno-spożywczy, który jest atrakcyjny, konkurencyjny, zrównoważony i sprawiedliwy dla obecnych i przyszłych pokoleń.
• Atrakcyjny i przewidywalny sektor rolno-spożywczy, w którym dochody umożliwiają rolnikom rozwój,
• Konkurencyjny i odporny sektor rolno-spożywczy stawiający czoła rosnącej globalnej konkurencji i wstrząsom,
• Dostosowany do przyszłych wyzwań sektor rolno-spożywczy, który funkcjonuje z uwzględnieniem ograniczeń planety,
• Sektor rolno-spożywczy, który dba o adekwatne ceny żywności, wspiera sprawiedliwe warunki pracy i życia oraz dynamiczne i dobrze połączone obszary wiejskie i przybrzeżne.

Europejski system rolno-spożywczy ma inwestować i wykonywać potencjał transformacyjny, jaki oferują badania naukowe, wiedza, umiejętności i innowacje. Wizja odpowiada na pytanie: „Jak zbudować system rolno-spożywczy, który będzie zrównoważony pod względem gospodarczym społecznym i środowiskowym, a tym samym atrakcyjny, konkurencyjny, dostosowany do przyszłych wyzwań i sprawiedliwy dla obecnych i przyszłych pokoleń”.

Komunikat nie wskazuje na konkretne instrumenty wsparcia. Komunikat opisuje zadania do realizacji w czterech w/w obszarach:

1. Budowanie atrakcyjnego sektora zapewniającego odpowiedni poziom życia i będącego dźwignią dla nowych możliwości zarobkowych

– Sprawiedliwy i oparty na zasadzie równości łańcuch żywnościowy.

– Bardziej sprawiedliwe i lepiej ukierunkowane wsparcie publiczne.

– Wykorzystanie potencjału systemu nagród za innowacje.

– Opracowanie ambitnego programu inwestycji.

2. Konkurencyjny i odporny sektor w obliczu globalnych wyzwań

– Dywersyfikacja łańcuchów dostaw i promowanie odporności na wyzwania związane z transformacją.

– Ku uczciwszej konkurencji światowej: a. współpraca globalna i dwustronna, b. unijne ramy na rzecz konkurencyjnego sektora rolno-spożywczego.

– Gotowość sektora rolno-spożywczego i jego odporność na ryzyko.

– Wspieranie odporności rynków rolnych.

– Ograniczenie biurokracji w celu wzmocnienia konkurencyjnego sektora rolno-spożywczego.

3. Sektor rolno-spożywczy dostosowany do przyszłych wyzwań i idący w parze z przyrodą

– Gdy dekarbonizacja i konkurencyjność idą w parze.

– Zachęcanie do zrównoważonego rozwoju.

– Rolnictwo i przyroda.

4. Waloryzacja żywności i propagowanie sprawiedliwych warunków życia i pracy na dynamicznych obszarach wiejskich

– Sprawiedliwe warunki życia i pracy na europejskich obszarach wiejskich i przybrzeżnych.

– Waloryzacja żywności: przywrócenie głębokiego związku między rolnictwem, terytorium i żywnością oraz wykorzystanie potencjału innowacji.

5. Tworzenie sprzyjających warunków: Umieszczenie badań naukowych, innowacyjnych, wiedzy i umiejętności w centrum Europejskiej Gospodarki rolno-spożywczej

– Cyfryzacja jako siła napędowa dalszej transformacji.

– Wiedza, badania naukowe i innowacje jako katalizatory zmian.

– Rozwój systemu wiedzy i innowacji w rolnictwie oraz wspieranie doradztwa.

Droga ku następnym wieloletnim ramom finansowym

Drugi ważny Komunikat KE dotyczący finansowania gospodarki UE po 2027 roku to „Droga ku następnym wieloletnim ramom finansowym” (com (2025)46.

Przedstawiona propozycja zmienia zasady finansowania m.in. Wspólnej Polityki Rolnej.

Nowe podejście do budżetu UE po 2027 roku ma obejmować następujące dokumenty:

• Plan dla każdego kraju zawierający kluczowe reformy i inwestycje oraz koncentrujący się na naszych wspólnych priorytetach, w tym na promowaniu spójności gospodarczej, społecznej i terytorialnej. Wzmocniona polityka spójności i wzrostu, której centralnym elementem są regiony, musi zostać opracowana i wdrożona we współpracy z władzami krajowymi, regionalnymi i lokalnymi.
• Europejski Fundusz Konkurencyjności ustanawiający zdolności inwestycyjne, które będą wspierać sektory strategiczne i technologie o kluczowym znaczeniu dla konkurencyjności UE, takie jak badania naukowe i innowacje, oraz ważne projekty stanowiące przedmiot wspólnego europejskiego zainteresowania. Kompleksowa struktura funduszu umożliwi wspieranie europejskich projektów na wszystkich etapach inwestycji, począwszy od badań naukowych, przez zwiększanie skali, wykorzystanie w przemyśle, aż po produkcję. Przyczyni się także do mobilizowania inwestycji prywatnych i ograniczenia ich ryzyka.
• Zmienione zasady finansowania działań zewnętrznych, aby było ono skuteczniejsze i lepiej ukierunkowane na naszych partnerów oraz bardziej dostosowane do naszych interesów strategicznych. Powinno to pomóc w kształtowaniu nowej polityki zagranicznej.

Wynika z tego, że finansowanie rolnictwa będzie ustalone w planie dla każdego kraju opracowanym przez państwa narodowe i zatwierdzonym przez KE. Takie rozwiązanie może doprowadzić do renacjonalizacji polityki rolnej UE oraz ograniczać finansowanie.

Ważną polityką unijną mającą wpływ na rolnictwo i rozwój obszarów wiejskich jest Polityka Spójności.

Stanowisko rządu polskiego przewiduje finansowanie rozwoju rolnictwa i obszarów wiejskich po 2027 roku.

Rząd Polski przystąpił do opracowania dokumentów strategicznych na poziomie krajowym i regionalnym. Dotyczy to Koncepcji Rozwoju Kraju 2050, Średniookresowej Strategii Rozwoju Kraju 2035 oraz programów rozwojowych. Dokumenty te będą podstawą do negocjacji z KE szczegółowych rozwiązań dotyczących rozwoju Polski po 2027 roku.

Najważniejszym będzie Strategia Sektorowa Rozwój Rolnictwa i Obszarów Wiejskich. Będzie ona podstawą do kształtu WPR oraz zasad finansowania rolnictwa w Polsce po 2027 roku. Propozycje rozwiązań, jakie będą się pojawiały w dalszej debacie o WPR należy oceniać według poniższych kryteriów. Rozwiązania w ramach WPR w kolejnej perspektywie finansowej powinny:

1. zapewnić skuteczną realizację traktatowych celów WPR;
2. zachować w pełni wspólnotowy charakter tej polityki, w tym w wymiarze finansowym;
3. zapewnić równe warunki konkurowania polskiemu rolnictwu na jednolitym rynku, w szczególności poprzez ujednolicenie: (i) wysokości rekompensat (płatności bezpośrednich) za jednakowe wymogi, (ii) stopnia elastyczności i kompetencji krajowych w zakresie wdrażania WPR w państwach członkowskich UE;
4. niwelować różnice w rozwoju rolnictwa i obszarów wiejskich – poprawa spójności społeczno-gospodarczej powinna być nadal odzwierciedlona zarówno w wymiarze finansowym, programowym jak i w proponowanym instrumentarium WPR;
5. służyć rozwojowi małych i średnich gospodarstw rodzinnych, które m.in. decydują o żywotności obszarów wiejskich w UE, ich zrównoważonym rozwoju i miejscach pracy;
6. być proste i przejrzyste – zarówno dla beneficjentów tej polityki, jak i pozostałych obywateli UE oraz maksymalnie ograniczać koszty administracyjne;
7. uwzględniać aspekty środowiskowe i klimatyczne wykorzystując w pierwszym rzędzie efekty synergii z europejskim modelem rozwoju rolnictwa opartym na gospodarstwach rodzinnych, minimalizując negatywne skutki dla ich konkurencyjności międzynarodowej;
8. uwzględniać zmiany innych polityk UE, które wpływają na warunki funkcjonowania rolnictwa i obszarów wiejskich;
9. uwzględniać aspekty zdrowotne żywności – zarówno kwestie jakości i bezpieczeństwa, ale również konieczność wspierania struktury spożycia odpowiadającej potrzebom zdrowotnym populacji.

Źródło informacji: komunikat prasowy