Ekstremalne zjawiska klimatyczne, w tym fale upałów i susze, stają się coraz częstsze i poważniejsze w całej Europie.

Tylko w lipcu 2026 r. temperatury w wielu krajach wzrosły o 5–12 °C powyżej średnich sezonowych, co spowodowało poważne skutki społeczno-gospodarcze i zakłóciło działalność rolniczą. Ponieważ fale upałów stają się coraz bardziej intensywne, powszechne i nieprzewidywalne, należy z wyprzedzeniem zaplanować działania adaptacyjne w zakresie stresu cieplnego zarówno na poziomie gospodarstwa, jak i krajobrazu.

Stres cieplny zakłóca kluczowe etapy rozwoju upraw, zmniejszając płodność, przyspieszając dojrzewanie ziarna i zwiększając zapotrzebowanie na wodę. W przypadku sektora produkcji zwierzęcej wysokie temperatury nie tylko znacząco wpływają na cykl dzienny i okres wypasu zwierząt, ale także zmniejszają pobór paszy i wydajność przy jednoczesnym zwiększeniu zużycia wody. W ekstremalnych warunkach stres cieplny znacznie podnosi śmiertelność zwierząt. W całej UE straty w uprawach spowodowane suszami i falami upałów potroiły się w ciągu ostatnich 50 lat, co podkreśla rosnące zagrożenie, jakie ekstremalne upały stanowią dla wydajności rolnictwa i bezpieczeństwa żywnościowego.
Czytaj też:

Dostosowanie zwierząt gospodarskich do upałów

Dostosowanie zarządzania uprawami

Łagodzenie wpływu fal upałów na uprawy wymaga środków obniżających temperaturę roślin i gleby przy jednoczesnym utrzymaniu odpowiedniej dostępności wody. W poniższych punktach podsumowano działania, które można podjąć w różnych horyzontach czasowych.

W perspektywie krótkoterminowej
* Ochrona cieplna na poziomie upraw dzięki środkom takim jak sieci wielofunkcyjne, stosowanie liści na bazie kaolinu, późne lub ograniczone przycinanie oraz szklarnie lub pokrywy foliowe.
* Nawadnianie jest kluczowym działaniem mającym na celu ograniczenie skutków ekstremalnych upałów i spadku wilgotności gleby. Ponieważ nawadnianie może wywierać dodatkową presję na ograniczone zasoby wodne, należy nadać priorytet wydajnym systemom i zrównoważonym rozwiązaniom w zakresie gospodarowania wodą.

W perspektywie średnio- i długoterminowej

– Przewidywanie skutków fal upałów poprzez:
* wybór upraw i odmian, których cykle uprawy minimalizują narażenie na okresy ekstremalnych upałów, w tym odmian wcześnie dojrzewających w przypadku upraw ozimych i jarych;
* dywersyfikację produkcji w kierunku upraw bardziej odpornych na wysokie temperatury, takich jak sorgo zamiast kukurydzy; oraz
* promowanie odpornych systemów rolnictwa, w tym rolnictwa ekologicznego i agroekologii.

– Zwiększenie dostępności wody poprzez inwestowanie w odpowiednią infrastrukturę magazynowania wody, wdrażanie naturalnych środków zatrzymywania wody poprzez skoordynowane działania na szczeblu terytorialnym, rozszerzenie ponownego wykorzystania oczyszczonej wody do nawadniania oraz promowanie podejścia do gospodarki wodnej opartego na obiegu zamkniętym. Środki te mogą łącznie zmniejszyć ryzyko suszy, powodzi i pożarów lasów, a jednocześnie wzmocnić odporność i zdolności adaptacyjne krajobrazów rolniczych.

– Poprawa zdrowia gleby i zdolności magazynowania wody dzięki praktykom takim jak ograniczona orka, stała pokrywa glebowa, kontrolowane stosowanie maszyn w celu zapobiegania zagęszczaniu, zwiększona zawartość materii organicznej w glebie oraz ukierunkowane praktyki zbierania wody w uprawach trwałych. Środki te pomagają glebom dłużej zatrzymywać wilgoć i zmniejszają wrażliwość upraw w okresach suchych.

Źródło informacji: Komisja Europejska