Dwie zmiany wprowadzane w zasadach dopłat bezpośrednich od 2025 roku dotyczą systemu kar: nowej możliwości żądania zwrotu kwot przyznanych w decyzji i już wypłaconych, a także sposobu odzyskiwania przez ARiMR mniejszych niż 100 euro należności nienależnie lub nadmiernie pobranych.

Rzutem na taśmę (13 marca, wobec rozpoczęcia 15 marca składania wniosków) prezydent podpisał zmiany w Planie Strategicznym dla WPR.

Nowelizacja m.in.:

– wprowadza podstawy prawne dla wdrożenia mechanizmu warunkowości społecznej

– doprecyzowuje definicję trwałych użytków zielonych (TUZ) w taki sposób, aby w przypadku uprawy traw w siewie czystym grunt orny nie podlegał „przekwalifikowaniu” na TUZ

– zmienia przepisy stanowiące zasadę przyznawania płatności do integrowanej produkcji roślin (w ramach ekoschematów)

– rozszerza możliwości przyznawania płatności do biologicznej uprawy (w ramach ekoschematów).

Czytaj też:

Czy prezydent podpisze zmiany w Planie Strategicznym dla WPR?

Trzeba zauważyć, że nowelizacja wprowadza też dwie zmiany dotyczące systemu kar (poza karaniem przez PIP, dopuszczonym przez wprowadzenie warunkowości społecznej):

– możliwość odzyskania kwoty kary, w tym kary administracyjnej, w przypadku gdy decyzja o przyznaniu pomocy została już wydana, a środki zostały wypłacone

– wprowadza mechanizm likwidujący niewspółmierność nakładów ponoszonych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w celu odzyskania należności, która nie przekracza równowartości w złotych kwoty 100 euro przez uproszczenie procedury ustalania i potrącania takiej kwoty należności; ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w takiej wysokości będzie dokonywane w decyzji w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, ale nie będzie wymagało to zawiadomienia strony, a odzyskanie tak ustalonej kwoty będzie następowało w wyniku potrącenia przez maksymalnie 3 lata kalendarzowe od jej wypłaty (art. 3 ustawy).

100 euro to nie kara? Warto sprawdzać decyzje przyznające dopłaty.

Natomiast nowa możliwość odzyskiwania kwot już przyznanych w decyzji była kwestionowana przez senackie Biuro Legislacyjne. Jak podano, proponuje się, „aby w sytuacji, gdy jest niezbędne nałożenie kary pomniejszającej wysokość przyznanej pomocy, a wydano już decyzję w sprawie o przyznanie danej pomocy, do zwrotu kwoty odpowiadającej wysokości tej kary stosować przepisy art. 29 ustawy ARiMR dotyczące zwrotu kwot nienależnie pobranych środków publicznych.”

„W związku z tym analizowany przepis powinien jednoznacznie wskazywać okoliczność będącą powodem braku możliwości nałożenia omawianej kary” – wskazano w opinii. Po drugie – proponowany przepis nie powinien odwoływać się w swej treści do kwoty odpowiadającej wysokości „tej kary”, ponieważ w rozpatrywanym przypadku nie będzie żadnej kary – wskazywał legislator i  podpowiadał zmianę: „(…) analizowana regulacja powinna odwoływać się do podlegającej zwrotowi kwoty wypłaconej pomocy w wysokości odpowiadającej wysokości kary, która zostałaby nałożona w przedmiotowej decyzji”.

Wreszcie: „Po trzecie – proponowany przepis wprowadza do zmienianej ustawy rozwiązanie pozwalające w sposób dwojaki kwalifikować nieprzestrzeganie przez podmiot ubiegający się o przyznanie pomocy przepisów wyszczególnionych w art. 51 ust. 1. W jednym przypadku naruszenie takie będzie karą nałożoną zgodnie z art. 51 ust. 4 w drodze decyzji w sprawie o przyznanie danej pomocy, w drugim materią podlegającą procedurze zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych zgodnie z przepisami art. 29 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. W związku z tym wyjaśnienia wymaga, dlaczego projektodawca zakłada, że nieprzestrzeganie przez podmiot ubiegający się o przyznanie pomocy przepisów wymienionych w art. 51 ust. 1 nie zawsze jest możliwe na etapie wydawania decyzji w sprawie o przyznanie pomocy, a tym samym czy zachodzi możliwość, że nieprzestrzeganie to nie zostanie stwierdzone również po wydaniu tej decyzji.”

Legislator wskazywał, że proponowane przepisy budzą wątpliwości co do zasady określoności przepisów prawa, szczególnie podkreślanej w doktrynie i orzecznictwie w przypadku przepisów karnych, zgodności z zasadą zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa, z określoną w art. 7 Konstytucji zasadą legalizmu, czy też z określoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji zasadą równości wobec prawa.

Czasu na poprawki nie było.

Wątpliwości tych nawet nie analizowano, więcej obaw wzbudziły przepisy dotyczące karania za nieprzestrzeganie przepisów prawa pracy, które jednak dotyczą tylko osób zatrudnionych.