Komisja Europejska opublikowała nowy raport przedstawiający najlepsze praktyki w zakresie projektowania działań rolno-środowiskowych i klimatycznych (AECA) w kontekście WPR po 2027 r.

Celem niniejszego sprawozdania jest udzielenie państwom członkowskim wsparcia w przygotowywaniu przyszłych planów WPR poprzez przedstawienie konkretnych zaleceń, praktycznych kroków i przykładów dotyczących projektowania środków, które będą skuteczne, wykonalne i atrakcyjne dla rolników.

Sprawozdanie opiera się na ocenie obecnych planów strategicznych WPR (2023–2027). Wskazuje ono rozwiązania, które sprawdziły się w praktyce, wskazuje dobre przykłady z państw członkowskich i przedstawia około 20 praktycznych kroków wspierających projektowanie skuteczniejszych działań rolno-środowiskowych i klimatycznych w kolejnym okresie programowania.

Silniejsze i prostsze ramy dla zrównoważonego rolnictwa

Wyniki obecnej WPR podkreślają znaczenie obszarowego wsparcia rolno-środowiskowo-klimatycznego. W roku budżetowym UE 2025 około 28% całkowitego finansowania publicznego w ramach WPR przeznaczono na ekoprogramy oraz zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatyczne (AECC).

Pod względem zasięgu:

– ekoprogramy stosowane na ponad 60 % powierzchni użytków rolnych UE (98,3 mln hektarów),

– obszary AECC obejmowały 12% powierzchni gruntów rolnych  (19,6 mln hektarów).

Inne szacunki wskazują na podobnie wysoki poziom zainteresowania, a ekoprogramy i AECC obejmują większość użytków rolnych w UE. To znaczący wynik, który potwierdza, że ​​rolnictwo UE odgrywa już znaczącą rolę w ochronie środowiska i działaniach na rzecz klimatu, a wielu rolników jest skłonnych zaangażować się w bardziej zrównoważone praktyki i systemy, pod warunkiem, że zostaną docenieni za włożony wysiłek i poniesione ryzyko.

Patrząc w przyszłość, zrównoważony rozwój środowiska pozostaje głównym priorytetem WPR po 2027 r., przy czym oczekuje się, że 43% wydatków UE proponowanych w przyszłych krajowych i regionalnych planach partnerstwa (KPR) przyczyni się do osiągnięcia celów dotyczących środowiska i klimatu.

Aby wesprzeć realizację tych ambicji, przyszła WPR wprowadza prostsze ramy dla działań na rzecz środowiska i klimatu:  działania rolno-środowiskowe i klimatyczne (AECA) jako jeden instrument, który połączy obecne ekoprogramy i AECC. Ma to na celu uproszczenie ram polityki i poprawę efektywności wsparcia.

Nowe podejście obejmuje również:

– system zarządzania gospodarstwem rolnym łączący praktyki ochronne i wymogi prawne dotyczące zarządzania;

– wsparcie zielonych inwestycji, zarówno produkcyjnych, jak i nieprodukcyjnych, w celu poprawy efektywności wykorzystania zasobów i konkurencyjności gospodarstw rolnych;

– narzędzia uzupełniające, takie jak usługi doradcze, innowacje, digitalizacja i projekty współpracy, mające na celu wsparcie transformacji.

Od rekompensaty do zachęt

Programy AECA będą nagradzać rolników za stosowanie praktyk korzystnych dla środowiska, wykraczając poza dotychczasowy model. Płatności z programów AECA nie muszą już być powiązane z dodatkowymi kosztami i utraconymi dochodami wynikającymi z tych zobowiązań, co otwiera drogę do nagradzania usług środowiskowych, pod warunkiem, że płatności te są zgodne z zasadami „Green Box” Światowej Organizacji Handlu. Takie podejście ma na celu uatrakcyjnienie tych działań, zwiększenie uczestnictwa i lepsze wsparcie transformacji w kierunku zrównoważonych i odpornych systemów rolniczych.

W sprawozdaniu, opierając się na bieżącym wdrażaniu planów strategicznych WPR, a także na pracach prowadzonych przez sieć WPR UE w zakresie architektury ekologicznej oraz na odpowiedniej literaturze i badaniach dotyczących uwzględniania aspektów środowiskowych w ramach WPR, wskazano sześć czynników kluczowych dla zwiększenia skuteczności przyszłych planów AECA:

– jasne i dobrze zaprojektowane praktyki, w połączeniu z odpowiednimi płatnościami motywacyjnymi;

– duże zainteresowanie rolników i spójność interwencji;

– ukierunkowanie działań na potrzeby regionalne, środowiskowe i na poziomie gospodarstwa rolnego;

– podejścia oparte na wynikach, nagradzające mierzalne efekty;

– podejścia zbiorowe umożliwiające podejmowanie działań na poziomie krajobrazu;

– solidne systemy monitorowania i kontroli zapewniające wiarygodność i niezawodność.

Wyniki te zilustrowano przykładami z państw członkowskich i uzupełniono praktycznymi wskazówkami dotyczącymi projektowania przyszłych środków.

Wspieranie kolejnych planów WPR

Łącznie elementy te stanowią konkretną podstawę dla państw członkowskich podczas przygotowywania planów WPR na kolejny okres programowania obejmujący lata 2028–2034.

Opierając się na sprawdzonych rozwiązaniach i możliwościach ich zastosowania w praktyce, raport popiera rozwój środków rolno-środowiskowo-klimatycznych, które przynoszą lepsze rezultaty w zakresie ochrony środowiska, a jednocześnie pozostają dostępne i atrakcyjne dla rolników.

Źródło informacji: Dyrekcja Generalna ds. Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich KE