Komisja Europejska opublikowała dziś okresowy raport dotyczący stosowania unijnych reguł konkurencji w sektorze rolnym.

Raport pokazuje, że przepisy te dają rolnikom możliwość współpracy, wzmacniają ich pozycję w łańcuchu dostaw produktów rolno-spożywczych oraz przyczyniają się do sprawiedliwszych i bardziej odpornych rynków rolno-spożywczych, zapewniając jednocześnie korzyści konsumentom.

W sprawozdaniu zilustrowano również, w jaki sposób obecne przepisy przyczyniają się do utrzymania zorientowania rynkowego sektora rolnego UE, a także jak skuteczna koordynacja między Komisją a krajowymi organami ochrony konkurencji państw członkowskich zapewnia stabilną i skuteczną konkurencję.

Przepisy UE pomagają rolnikom współpracować i wzmacniać swoją pozycję

Przepisy UE uwzględniają szczególne wyzwania stojące przed rolnikami i przewidują niezbędne wyłączenia z unijnych reguł konkurencji, aby umożliwić im współpracę w sposób wzmacniający ich pozycję w łańcuchu dostaw produktów rolno-spożywczych. Przepisy te umożliwiają organizacjom producentów zbiorowe negocjacje w imieniu rolników, planowanie produkcji i skuteczniejsze zarządzanie dostawami. Inne rodzaje współpracy między rolnikami (współpraca horyzontalna) lub rolników z innymi podmiotami w łańcuchu dostaw produktów rolno-spożywczych (współpraca wertykalna) są również uregulowane w prawie UE. Te wyłączenia z unijnych reguł konkurencji pomagają rolnikom poprawić ich pozycję negocjacyjną, zarządzać ryzykiem i skuteczniej reagować na wyzwania rynkowe. W szczególności przepisy UE umożliwiają również producentom i innym podmiotom w łańcuchu dostaw produktów rolno-spożywczych współpracę w ramach  umów, które dążą do osiągnięcia wyższych standardów zrównoważonego rozwoju niż te wymagane przez przepisy UE lub krajowe.

W raporcie stwierdzono, że chociaż te możliwości są dostępne, ich potencjał nie jest jeszcze w pełni wykorzystywany przez rolników. Większy udział w organizacjach producenckich i innych formach współpracy, w tym na rzecz zrównoważonego rozwoju, mógłby pozwolić większej liczbie rolników na skorzystanie z możliwości oferowanych przez unijne ramy prawne.

Egzekwowanie przepisów pomaga chronić rolników i utrzymać uczciwość rynków

W sprawozdaniu podkreślono również, że egzekwowanie unijnych przepisów dotyczących konkurencji jest niezbędne, aby rolnicy mogli działać na równych zasadach.

Między lipcem 2017 r. a lipcem 2025 r. Komisja i krajowe organy ochrony konkurencji w UE zakończyły około 110 dochodzeń w sektorze rolnym. Dochodzenia te pomogły rozwiać obawy dotyczące łańcucha dostaw produktów rolno-spożywczych, zapobiec praktykom antykonkurencyjnym, a w razie potrzeby zmusić przedsiębiorstwa do zmiany swoich zachowań lub nałożenia grzywien. Rolnicy byli najczęstszym inicjatorami dochodzeń, składając skargi do organów ochrony konkurencji.

Do najczęstszych przypadków należały porozumienia między nabywcami w celu koordynowania cen lub ilości, ograniczające rolnikom swobodę negocjacji i osłabiające ich pozycję na rynku. Inne częste przypadki dotyczyły zmów w celu podniesienia cen, takich jak praktyki zmowy przetargowej stosowane przez dostawców produktów mlecznych i niektórych innych produktów spożywczych, w tym na szkodę organizacji charytatywnych działających na rzecz żywności. Pojawiły się również krajowe inicjatywy rolnicze, które zostały zmienione na wniosek organów ochrony konkurencji, aby uniknąć protekcjonizmu poprzez preferowanie produktów krajowych.

Komisja i krajowe organy ochrony konkurencji przedstawiły również wytyczne dotyczące zbiorowych działań rolników, w szczególności w zakresie inicjatyw na rzecz zrównoważonego rozwoju.

Poprzez egzekwowanie przepisów i wytyczne Komisja oraz krajowe organy ds. konkurencji pomagają zapewnić, że rynki rolne pozostaną otwarte i konkurencyjne, umożliwiając rolnikom, przedsiębiorstwom i konsumentom korzystanie z sprawnie funkcjonującego łańcucha dostaw produktów rolno-spożywczych.

Tło

Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej nadaje sektorowi rolnemu specjalny status, tak aby reguły konkurencji dla produktów rolnych odzwierciedlały specyficzne cechy sektora i cele Wspólnej Polityki Rolnej (WPR).  Rozporządzenie (UE) nr 1308/2013, które ustanawia wspólną organizację rynków produktów rolnych (WOR) i stanowi ramy dla środków rynkowych przewidzianych w WPR, jest głównym narzędziem wdrażania specyfiki Traktatu dotyczącej reguł konkurencji w rolnictwie. Najnowsza  aktualizacja WOR wprowadziła zmiany związane ze stosowaniem reguł konkurencji w sektorze rolnym, których celem jest dalsze wzmocnienie pozycji rolników w łańcuchu dostaw produktów rolno-spożywczych i pomoc w odbudowie zaufania między podmiotami w tym łańcuchu. Środki te poprawią siłę przetargową rolników w negocjacjach z przetwórcami i innymi podmiotami, zapewniając sprawiedliwszy podział wartości dodanej produktów w całym łańcuchu dostaw produktów rolno-spożywczych.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami Komisja musi co siedem lat składać Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdanie dotyczące stosowania reguł konkurencji w sektorze rolnym we wszystkich państwach członkowskich. Sprawozdanie obejmuje okres od lipca 2017 r. do lipca 2025 r. i koncentruje się na wyłączeniach spod reguł konkurencji w ramach wspólnej organizacji rynku oraz na dochodzeniach antymonopolowych.

Źródło informacji: Dyrekcja Generalna ds. Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich KE