Komisja Europejska opublikowała sprawozdanie podsumowujące główne ustalenia pierwszej oceny dyrektywy w sprawie nieuczciwych praktyk handlowych (UTP) w łańcuchu dostaw produktów rolnych i spożywczych.

Wyniki oceny pokazują, że choć dyrektywa jest wciąż na wczesnym etapie, już teraz przyczynia się do promowania sprawiedliwszego i bardziej zrównoważonego otoczenia biznesowego w łańcuchu dostaw produktów rolnych i spożywczych w całej UE. Sprawozdanie z oceny będzie stanowić bezpośredni wkład w refleksję Komisji, która planuje dokonać przeglądu przepisów dotyczących nieuczciwych praktyk handlowych. W ramach tego przeglądu ocenione zostaną sposoby lepszej ochrony rolników przed nieuczciwymi praktykami handlowymi, a w szczególności rozwiązania problemu, który uniemożliwiłby im systematyczną sprzedaż produktów poniżej kosztów produkcji.

Główne ustalenia

Chociaż ocena dyrektywy nie przyniosła jeszcze jednoznacznych wniosków na temat jej skuteczności, istnieją obiecujące oznaki zapobiegania i zwalczania nieuczciwych praktyk handlowych, a większe zaufanie do łańcucha rolno-spożywczego przyczyniło się do powstania bardziej odpowiedzialnej kultury biznesowej. Potwierdza to, że przepisy nadal mają znaczenie dla rozwiązywania wyzwań, przed którymi stoją rolnicy i drobni dostawcy, którzy często mają słabszą siłę przetargową w łańcuchu rolno-spożywczym.

Ogólnie rzecz biorąc, liczba dochodzeń i działań egzekucyjnych prowadzonych przez organy krajowe stopniowo rosła, przy czym w latach 2021–2024 wszczęto ponad 4500 dochodzeń. Około jedna trzecia dochodzeń zamkniętych w latach 2021–2024 wykazała naruszenie, co skutkowało 754 sprawami i 41,9 mln euro grzywien w latach 2022–2024, co wskazuje na tendencję wzrostową i rosnące zaangażowanie instytucjonalne w zwalczanie nieuczciwych praktyk handlowych. Jednocześnie dane z badań sugerują, że rolnicy i dostawcy zgłaszają niewielką liczbę nieuczciwych praktyk handlowych, w szczególności z powodu utrzymującego się strachu przed odwetem. Organizacje producentów i inne organizacje dostawców, w tym z państw trzecich, mogłyby odegrać większą rolę we wspieraniu poszczególnych dostawców i składaniu skarg w ich imieniu. W sprawozdaniu zauważono również, że proaktywne dochodzenia są nadal niedostatecznie wykorzystywane przez krajowe organy ścigania. Jednocześnie anonimowe doniesienia okazały się cennym źródłem, pomagającym krajowym organom ścigania w prowadzeniu dochodzeń. Wszystkie te ustalenia należy rozpatrywać w kontekście stosunkowo krótkiego okresu od wejścia w życie dyrektywy.

W sprawozdaniu wskazano obszary wymagające dalszych postępów. Nadal konieczne jest zwiększenie świadomości istnienia dyrektywy wśród rolników i mniejszych dostawców oraz dostępu do informacji. Współpraca między krajowymi organami egzekwowania prawa w sprawach transgranicznych mogłaby zostać dodatkowo wzmocniona. Komisja podjęła już działania w tej sprawie, a jej  ostatni wniosek, w sprawie którego współprawodawcy osiągnęli porozumienie polityczne 10 listopada, stanowi krok w kierunku usprawnienia transgranicznego egzekwowania prawa w odniesieniu do nieuczciwych praktyk handlowych.

Jeśli chodzi o efektywność, ocena wykazała, że ​​koszty wdrożenia dyrektywy są proporcjonalne do korzyści, zwłaszcza jeśli weźmiemy pod uwagę producentów pierwotnych i małych dostawców.

Ocena potwierdza również, że dyrektywa jest spójna z innymi interwencjami UE, nie stwierdzając żadnych konfliktów ani niespójności, oraz że zapewnia ona unijną wartość dodaną. Chociaż państwa członkowskie UE wdrażały dyrektywę w różny sposób, co niekiedy stwarzało wyzwania dla przedsiębiorstw działających w różnych państwach członkowskich, rolnicy i mniejsi dostawcy korzystają dzięki niej z minimalnego poziomu ochrony przed nieuczciwymi praktykami handlowymi, zharmonizowanego w całej Unii.

Badanie przeprowadzone przez zewnętrznych konsultantów i opublikowane 1 grudnia wsparło ocenę dyrektywy. Uzupełniło bazę dowodową, dostarczając ocenę dyrektywy poprzez analizę odpowiednich danych wtórnych, uzupełnionych zróżnicowanym zbieraniem danych pierwotnych w formie wywiadów, ankiet i grup fokusowych wśród interesariuszy.

Ponadto, inne zewnętrzne badanie dotyczące regulacyjnych i dobrowolnych systemów godziwego wynagrodzenia w rolnictwie dostarcza dodatkowych spostrzeżeń kontekstowych. Chociaż nie analizuje bezpośrednio samej dyrektywy, to jednak analizuje krajowe środki regulacyjne dotyczące praktyk cenowych w całym łańcuchu dostaw żywności, wprowadzone przez niektóre państwa członkowskie, a także dobrowolne systemy opracowane przez podmioty prywatne, mające na celu zapewnienie godziwego wynagrodzenia rolnikom. Badanie to również zostało opublikowane.

Następne kroki

Sprawozdanie podsumowujące główne ustalenia oceny zostanie udostępnione Parlamentowi Europejskiemu, Radzie, Europejskiemu Komitetowi Ekonomiczno-Społecznemu i Komitetowi Regionów.

W sprawozdaniu wskazano również obszary, w których ramy prawne dotyczące nieuczciwych praktyk handlowych i ich wdrażanie mogłyby zostać dodatkowo wzmocnione, w tym poprzez aktualizację dyrektywy. W oparciu o tę ocenę i zgodnie z zapowiedzią przewodniczącej von der Leyen w orędziu o stanie Unii w 2025 roku, Komisja zamierza dokonać przeglądu unijnych przepisów dotyczących nieuczciwych praktyk handlowych.

Tło

Kluczowym priorytetem Komisji jest wzmocnienie pozycji rolników w łańcuchu żywnościowym i ochrona ich przed nieuczciwymi praktykami handlowymi, a w szczególności zapewnienie, że nie będą zmuszani do systematycznej sprzedaży swoich produktów poniżej kosztów produkcji.

W łańcuchu dostaw produktów rolnych i spożywczych znaczna nierównowaga w sile przetargowej między nabywcami a dostawcami może prowadzić do nieuczciwych praktyk handlowych, takich jak narzucanie jednostronnych warunków umownych lub przenoszenie nieproporcjonalnego ryzyka ekonomicznego. Aby chronić rolników i dostawców, dyrektywa 2019/633 w sprawie nieuczciwych praktyk handlowych w relacjach między przedsiębiorstwami ustanawia minimalne unijne standardy przeciwdziałające takim praktykom, jednocześnie umożliwiając państwom członkowskim utrzymanie lub wprowadzenie surowszych przepisów krajowych.

Komisja miała za zadanie ocenić skuteczność wdrażania przez państwa członkowskie dyrektywy w zakresie zwalczania nieuczciwych praktyk handlowych w łańcuchu dostaw produktów rolnych i żywności oraz skuteczność współpracy organów egzekwowania prawa między państwami członkowskimi, w tym w razie potrzeby przedstawić sugestie dotyczące usprawnienia tej współpracy. Aby wesprzeć tę ocenę, Wspólne Centrum Badawcze (JRC) oraz Dyrekcja Generalna ds. Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich przeprowadzają coroczne badania ankietowe we wszystkich krajach UE.

Źródło informacji: komunikat prasowy Komisji Europejskiej