Pytania i odpowiedzi dotyczące strategii dotyczącej hodowli zwierząt i planu działania na rzecz białka.

Strategia hodowlana

Dlaczego hodowla zwierząt jest ważna dla Europy?

Hodowla zwierząt gospodarskich jest istotnym elementem europejskiego bezpieczeństwa żywnościowego i strategicznej autonomii. Stanowi ona około 40% całkowitej produkcji w rolnictwie europejskim i przyczynia się do bezpieczeństwa żywnościowego poprzez dostarczanie wysokiej jakości białka w UE i na świecie, przy bardzo silnym ukierunkowaniu na eksport. W 2025 roku pogłowie zwierząt gospodarskich w Unii Europejskiej obejmowało 132 miliony trzody chlewnej, 72 miliony sztuk bydła, 54 miliony owiec, 10 milionów kóz i około 1,6 miliarda sztuk drobiu. Sektor ten odgrywa również ważną rolę gospodarczą, ponieważ zapewnia znaczną część zatrudnienia w sektorze rolno-spożywczym, zatrudniając około 7 milionów osób w 4 milionach gospodarstw rolnych w UE. Stanowi 42% siły roboczej w rolnictwie UE i utrzymuje wiele społeczności i regionów wiejskich w całej Europie, które w przeciwnym razie byłyby zagrożone porzuceniem.

Oprócz produkcji żywności, hodowla zwierząt przyczynia się do rozwoju gospodarki obszarów wiejskich i gospodarki o obiegu zamkniętym, dostarczając zasoby dla wielu gałęzi przemysłu niespożywczego, np. nawozów lub wełny, a także wspierając zrównoważone wykorzystanie zasobów rolnych.

Przyczynia się również do realizacji celów środowiskowych i terytorialnych. Ekstensywne systemy hodowli zwierząt pomagają zachować bioróżnorodność, a użytki zielone wspierają magazynowanie dwutlenku węgla i ochronę krajobrazu.

Jakie główne wyzwania stoją obecnie przed hodowcami zwierząt gospodarskich?

Hodowcy zwierząt gospodarskich w całej Europie zmagają się z szeregiem wyzwań, począwszy od presji ekonomicznej, a skończywszy na zmianach środowiskowych i strukturalnych.

Kluczowym wyzwaniem jest zapewnienie rentowności i odporności sektora. Wysokie i zmienne koszty nakładów, niepewność rynku, częstsze ekstremalne zjawiska klimatyczne, częstsze i nowe ogniska chorób oraz ograniczona siła przetargowa mogą wywierać presję na dochody rolników. Ponadto luka w finansowaniu produkcji zwierzęcej została oszacowana na 18,7 mld euro w 2022 r., co stanowi około 30% całkowitej luki w finansowaniu rolnictwa UE (62 mld euro).

Spełnienie wysokich standardów UE dotyczących dobrostanu zwierząt, bezpieczeństwa żywności i ochrony środowiska jest kosztowne, ale ma zasadnicze znaczenie dla zapewnienia zrównoważonego rozwoju, zaufania konsumentów i wysokiej jakości.

Sektor stoi również przed długoterminowymi wyzwaniami strukturalnymi, w tym starzeniem się populacji rolniczej. Podstawową część produkcji zwierzęcej stanowią rolnicy w średnim i późnym okresie kariery. Rolnicy poniżej 40. roku życia stanowią jedynie niewielką część całego sektora hodowli. Do dalszych wyzwań należą również niedobory siły roboczej i ograniczony dostęp do podstawowych usług, takich jak wsparcie weterynaryjne na obszarach wiejskich.

Zmiany klimatyczne dodatkowo zwiększają presję, a częstsze susze, powodzie i fale upałów wpływają na zdrowie zwierząt, dostępność pasz i produktywność. Wybuchy chorób nadal stanowią nawracające zagrożenie, pociągające za sobą poważne konsekwencje gospodarcze i handlowe. Zmniejszenie podatności na zagrożenia, w tym uzależnienia od importowanej paszy, będzie miało kluczowe znaczenie dla wzmocnienia odporności sektora.

W jaki sposób obecnie wspierany jest sektor hodowlany w UE?

Hodowcy zwierząt gospodarskich mogą korzystać z kilku rodzajów wsparcia w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (WPR). Należą do nich: podstawowe wsparcie dochodu, płatności powiązane z konkretnymi systemami produkcji, ekoprogramy wspierające cele w zakresie ochrony środowiska i dobrostanu zwierząt oraz środki rozwoju obszarów wiejskich, które zapewniają finansowanie inwestycji.

Płatności bezpośrednie w ramach WPR nadal odgrywają ważną rolę w stabilizacji dochodów gospodarstw hodowlanych, zwłaszcza w przypadku zwierząt gospodarskich wypasanych na pastwiskach i gospodarstw mlecznych.

W pierwszym roku obowiązywania WPR na lata 2023–2027 na interwencje związane z hodowlą zwierząt przeznaczono około 4 mld euro, wypłacane na jedno zwierzę lub jednostkę inwentarza żywego, co stanowiło około 10% całkowitego finansowania WPR.

W jaki sposób strategia dotycząca hodowli zwierząt wesprze rolników i wzmocni przyszłość sektora?

Strategia dotycząca hodowli zwierząt określa działania mające na celu wzmocnienie sektora w pięciu kluczowych obszarach: odporności, konkurencyjności, zrównoważonego rozwoju, wymiaru terytorialnego i doskonałości europejskiego sektora hodowli zwierząt.

Celem programu jest pomoc rolnikom w lepszym przygotowaniu się do przyszłych wyzwań poprzez poprawę gotowości, wspieranie adaptacji w czasie, a tym samym zapewnienie rentowności. Będzie to wymagało połączenia ukierunkowanego wsparcia publicznego, inwestycji prywatnych oraz efektywnego wykorzystania narzędzi unijnych i krajowych.

Komisja, we współpracy z Europejskim Bankiem Inwestycyjnym i instytucjami finansowymi, będzie pracować nad specjalnym systemem zarządzania ryzykiem w ramach kolejnych Wieloletnich Ram Finansowych, aby pokryć zapotrzebowanie na ubezpieczenia i reasekurację związane z klimatem. Komisja przekaże również państwom członkowskim specjalny podręcznik z wytycznymi operacyjnymi dotyczącymi zarządzania ryzykiem, uzupełniający zalecenia WPR. Strategia przedstawia również środki mające na celu wzmocnienie i aktualizację profilaktyki chorób zwierząt i reagowania na nie, w tym wytyczne dotyczące stosowania szczepień ochronnych.

Badania naukowe i innowacje mają kluczowe znaczenie dla adaptacji do zmian klimatu i łagodzenia ich skutków. UE będzie wspierać rozwój i wdrażanie praktycznych narzędzi, takich jak bardziej efektywne techniki żywienia, redukcja emisji, strategie hodowlane, efektywne wykorzystanie wody czy precyzyjna hodowla zwierząt gospodarskich. Zalecenia w tym zakresie zostaną przedstawione państwom członkowskim w nadchodzących zaleceniach dotyczących kolejnej WPR na lata 2028–2034.

W jaki sposób strategia dotycząca hodowli zwierząt pomoże ograniczyć wpływ hodowli zwierząt na środowisko?

Inwestowanie w zrównoważony rozwój to inwestowanie w długoterminową przyszłość hodowli zwierząt gospodarskich w Europie. Produkcja zwierzęca w UE już teraz charakteryzuje się mniejszym śladem środowiskowym dzięki surowszym przepisom, ulepszonym praktykom zarządzania gospodarstwami rolnymi i zaawansowanym technologiom w porównaniu z wieloma globalnymi konkurentami.

Strategia na rzecz Hodowli Zwierząt Gospodarskich wspiera działania mające na celu zmniejszenie śladu środowiskowego sektora, ochronę bioróżnorodności i promowanie systemów rolniczych o obiegu zamkniętym, zorientowanych na dobrostan zwierząt, które przyczyniają się do witalności obszarów wiejskich. Uznaje ona również, że transformacja musi być sprawiedliwa i zrównoważona, a koszty powinny być rozłożone wzdłuż całego łańcucha wartości.

Strategia pomoże udoskonalić narzędzia pomiaru i monitorowania zrównoważonego rozwoju, wesprzeć inwestycje redukujące emisje, w tym emisje metanu, oraz ułatwić rozwój rozwiązań w zakresie energii odnawialnej. Nowa Platforma Hodowli Zwierząt Gospodarskich pomoże w rozpowszechnianiu informacji i wymianie najlepszych praktyk, w tym w zakresie innowacji.

W tym celu Komisja opracuje zharmonizowaną metodologię pomiaru emisji gazów cieplarnianych pochodzących z hodowli zwierząt na poziomie gospodarstw rolnych, aby lepiej odzwierciedlała różnorodność systemów rolniczych i wysiłki podejmowane przez rolników. Państwom członkowskim udostępniony zostanie również zestaw najskuteczniejszych praktyk ograniczania zanieczyszczenia powietrza i emisji gazów cieplarnianych. Połączenie narzędzi politycznych, technologii i innowacji w zakresie genetyki, hodowli i strategii żywienia może skutecznie przyczynić się do redukcji emisji (o 16% do 2035 r.).

Zrównoważony rozwój ma duży potencjał, aby przynieść rolnikom dodatkowe dochody. Na przykład Komisja pracuje nad dalszym wspieraniem zrównoważonego wykorzystania obornika i bioodpadów, w tym poprzez ewentualne rozszerzenie ram RENURE na pofermenty, z zachowaniem odpowiednich zabezpieczeń środowiskowych (pierwsze wstępne wyniki w III kw. 2026 r.).

Będzie to również zachęcać interesariuszy do przyjęcia praktyk takich jak precyzyjne żywienie i lepsze zarządzanie obornikiem, a jednocześnie wzmacniać komunikację z konsumentami na temat działań na rzecz zrównoważonego rozwoju i postępów.

Wysiłki rolników muszą być lepiej wynagradzane przez rynek. W tym kontekście Komisja będzie promować europejską doskonałość, aby uwidocznić wyższe standardy produkcji, takie jak produkcja niskoemisyjna, praktyki przyjazne dla środowiska, lokalne wykorzystanie pasz i wysokie standardy dobrostanu zwierząt.

Komisja dokonuje również oceny unijnych ram prawnych, aby zapewnić proporcjonalność przepisów i ich dostosowanie do realiów lokalnych, przy jednoczesnym dążeniu do zamierzonych celów. W odniesieniu do dyrektywy azotanowej Komisja określi najlepsze praktyki i możliwości uproszczenia, w szczególności w zakresie rolnictwa kalendarzowego, niektórych zrównoważonych praktyk hodowlanych oraz zarządzania składnikami odżywczymi na poziomie gospodarstwa.

W jaki sposób strategia dotycząca hodowli zwierząt przyczyni się do poprawy dobrostanu zwierząt?

W strategii określono plan działania Komisji mający na celu unowocześnienie przepisów UE dotyczących dobrostanu zwierząt i dalsze podnoszenie standardów, w szczególności w celu realizacji inicjatywy obywatelskiej „Koniec epoki klatkowej”. Jednocześnie w strategii uznano, że rolnicy muszą otrzymać wsparcie w całym okresie przejściowym, aby zapewnić, że wyższe standardy dobrostanu pójdą w parze z konkurencyjnością i odpornością sektora hodowlanego.

Pierwszym krokiem będzie przedstawienie przez Komisję do końca 2026 r. wniosku w sprawie aktualizacji przepisów dotyczących dobrostanu zwierząt w odniesieniu do kur niosek i brojlerów, a następnie, w 2027 r., wniosku dotyczącego dobrostanu trzody chlewnej.

Częścią tych propozycji będą równoważne wymogi dotyczące dobrostanu zwierząt w przypadku produktów importowanych do UE, które spełnią oczekiwania etyczne obywateli UE, a jednocześnie zapewnią równe warunki działania i ochronią unijnych rolników przed nieuczciwą konkurencją.

Propozycje będą również promować wdrażanie innowacyjnych technologii, wspieranych ze środków UE, w celu poprawy dobrostanu zwierząt i zaspokojenia potrzeb społecznych. Obejmuje to działania mające na celu stopniowe wycofywanie systematycznego uśmiercania jednodniowych piskląt płci męskiej oraz lepsze monitorowanie wskaźników dobrostanu zwierząt, przy wsparciu innowacyjnych rozwiązań technicznych.

W jaki sposób Strategia rozwiązuje problem zdrowia zwierząt i rosnącej liczby ognisk chorób zwierząt?

W ostatnich latach sektor hodowlany zmagał się z nowymi wyzwaniami związanymi z pojawiającymi się i powracającymi epidemiami chorób zwierząt, które mogą mieć katastrofalne skutki dla rolników, ich zwierząt gospodarskich, lokalnych społeczności i gospodarki krajowej.

Zgodnie z oceną unijnego prawa o zdrowiu zwierząt, opublikowaną 6 lipca, Komisja podkreśla wysiłki podejmowane w celu przejścia od podejścia reaktywnego do bardziej zapobiegawczego w walce z tymi chorobami. Wiąże się to ze wzmocnieniem gotowości, profilaktyki i reagowania, w tym poprzez szczepienia w stosownych przypadkach.

Na podstawie wyników oceny Komisja oceni między innymi, czy obecne przepisy dotyczące szczepień zwierząt wymagają zmiany, opierając się na doradztwie naukowym Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) i we współpracy z globalnymi partnerami.

Należy udostępnić elastyczne unijne i krajowe instrumenty finansowe, w tym dostęp do funduszu rezerwowego na wypadek poważnych incydentów, w celu wspierania zapobiegania chorobom zwierząt, ich kontroli i zwalczania. Ponadto Komisja przedstawiła propozycje uproszczenia i usprawnienia przepisów UE w zakresie bezpieczeństwa żywności i pasz, aby wesprzeć rolników i podmioty działające w sektorze rolno-spożywczym, a jednocześnie zapewnić wysoki poziom bezpieczeństwa żywności w UE.

Co strategia dotycząca hodowli zwierząt oznacza dla konsumentów?

Prawie dwie trzecie białka spożywanego przez obywateli UE pochodzi ze źródeł zwierzęcych. Różnica między spożyciem białka zwierzęcego a roślinnego stale się powiększa. Jednocześnie konsumenci coraz częściej oczekują, że produkty pochodzenia zwierzęcego będą wytwarzane w sposób spełniający wysokie standardy dobrostanu zwierząt, zrównoważonego rozwoju środowiska i bezpieczeństwa żywności.

Strategia Hodowlana wspiera sektor w reagowaniu na te oczekiwania poprzez promowanie doskonałości w produkcji zwierzęcej i wzmacnianie europejskiego podejścia do odpowiedzialnego i zrównoważonego rolnictwa. Dobrostan zwierząt pozostaje kluczowym priorytetem i ważną kwestią.

Komisja będzie również pracować nad poprawą przejrzystości rynku, pomagając konsumentom w podejmowaniu świadomych wyborów i lepszym zrozumieniu wartości, jakości i norm obowiązujących w przypadku produktów zwierzęcych pochodzących z UE.

Plan działania na rzecz białka

Dlaczego ważne jest, aby w UE istniał bardziej autonomiczny i zrównoważony system produkcji białka?

UE jest w dużym stopniu uzależniona od dostaw białka z ograniczonej liczby źródeł, głównie pasz wysokobiałkowych wykorzystywanych przez zwierzęta gospodarskie w UE. Sześć krajów (Brazylia, Stany Zjednoczone, Argentyna, Chiny, Indie i Paragwaj) odpowiada za 90% światowej produkcji soi.

Sektor hodowli zwierząt w UE zużywa rocznie około 74 mln ton białka jako paszę. Import pokrywa 25% białka wykorzystywanego w paszy dla zwierząt gospodarskich w UE. W imporcie białka do UE dominują soja i śruta sojowa, z wynikiem około 13,4 mln ton białka surowego w roku gospodarczym 2024/25.

Ograniczenie tych strategicznych zależności jest zatem kluczowe dla ograniczenia podatności naszego systemu rolno-spożywczego na wahania na rynkach światowych, ograniczenia ryzyka w łańcuchach dostaw i poczynienia postępów w przejściu na zrównoważony rozwój.

Dlatego Wizja Rolnictwa i Żywności kładzie duży nacisk na budowanie konkurencyjnego i odpornego sektora rolnego poprzez kompleksowy Plan na rzecz Białka, który odpowiada na wyzwania związane z zaopatrzeniem Europy w białko. Plan działania na rzecz białka ma na celu zwiększenie udziału roślin oleistych i białkowych uprawianych w UE w paszach dla zwierząt do 35% do 2035 roku, z obecnych 25%.

Jaka jest wizja Komisji dotycząca wzmocnienia systemu białkowego w Europie?

Przejście na odporny i zrównoważony system produkcji białka wymaga działań na wielu poziomach zarządzania i wśród wszystkich interesariuszy. Celem działań powinno być zwiększenie zrównoważonych dostaw białka w UE, poprawa efektywności żywienia zwierząt gospodarskich, dywersyfikacja importu przy jednoczesnym ujednoliceniu standardów zrównoważonego rozwoju, wspieranie szerszego wyboru zróżnicowanych diet dla konsumentów oraz wzmocnienie gospodarki o obiegu zamkniętym.

Plan działania łączy konkretne środki mające na celu wzmocnienie produkcji roślin białkowych i oleistych w UE, a jednocześnie stymulowanie popytu w celu zapewnienia rynku zbytu dla produkcji unijnej, zarówno w zakresie pasz, jak i żywności.

Dlaczego rośliny białkowe są ważne dla europejskich systemów produkcji rolnej?

Rośliny wysokobiałkowe, tj. rośliny strączkowe, soja i rośliny pastewne, odgrywają istotną rolę w rolnictwie i bezpieczeństwie żywnościowym Europy. Dostarczają wysokiej jakości białka do spożycia przez ludzi i przyczyniają się do żywienia zwierząt gospodarskich, ponieważ 64% zbóż spożywanych w UE jest przeznaczane na paszę dla zwierząt gospodarskich w UE. Pozostają one ważną częścią europejskiej produkcji rolnej.

Poza wartością odżywczą, rośliny białkowe przynoszą istotne korzyści środowiskowe. Włączone do płodozmianu mogą zmniejszyć zapotrzebowanie na nawozy sztuczne, poprawić stan gleby i wzmocnić odporność systemów rolniczych, przyczyniając się jednocześnie do łagodzenia zmian klimatu.

Jakie działania podejmuje Komisja w celu wzmocnienia produkcji roślin białkowych w Europie?

Komisja wzmacnia produkcję w UE, wspierając uprawy roślin wysokobiałkowych za pomocą narzędzi WPR i rozwijając odporne łańcuchy wartości wspierane przez infrastrukturę przetwórczą, szersze wykorzystanie umów i ukierunkowane inwestycje. W tym celu Komisja zaproponowała już utworzenie odrębnego sektora upraw roślin wysokobiałkowych w ramach WPR po 2027 r. Ułatwiłoby to na przykład tworzenie organizacji producentów.

Ponadto wspiera bardziej wydajne i lokalne systemy hodowli zwierząt. Obejmuje to ekstensyfikację opartą na użytkach zielonych, zoptymalizowane strategie żywienia oparte na paszach pochodzących z UE, wspierane przez infrastrukturę, zachęty rynkowe oraz krajową produkcję pasz. Komisja proponuje również umożliwienie ustanowienia norm handlowych dla roślin wysokobiałkowych, aby lepiej informować konsumentów o pochodzeniu roślin wysokobiałkowych w kupowanych przez nich produktach.

Dzięki tym działaniom Komisja zwiększa skalę zrównoważonej produkcji białka roślinnego w UE i dąży do tego, aby udział białka z nasion oleistych i roślin wysokobiałkowych pochodzących z UE i wykorzystywanych jako pasza w UE osiągnął 35% do 2035 r. w porównaniu z obecnym poziomem 25%.

W jaki sposób Plan działań na rzecz białka wesprze rolników, stworzy możliwości rynkowe i przyniesie korzyści obszarom wiejskim?

Plan działania na rzecz białka ma na celu stworzenie nowych możliwości dla rolników i społeczności wiejskich poprzez wzmocnienie produkcji, popytu i wartości źródeł białka uprawianych w UE.

Rosnący popyt na produkty białkowe pochodzenia roślinnego oraz bardziej wydajne systemy hodowli zwierząt, które w większym stopniu wykorzystują pasze produkowane lokalnie i regionalnie, mogą stworzyć nowe możliwości rynkowe dla rolników i społeczności wiejskich.

Plan działania wskazuje na potrzebę poprawy informacji dla konsumentów, promocji roślin strączkowych, wzmocnienia oznaczeń pochodzenia oraz wykorzystania europejskich kampanii promocyjnych. Zamówienia publiczne, zwłaszcza w stołówkach, a także europejski program szkolny dotyczący owoców, warzyw i mleka, również przyczynią się do zwiększenia świadomości na temat tych produktów i wspierania ich spożycia. Komisja pracuje obecnie nad nowelizacją przepisów dotyczących zamówień publicznych.

Wreszcie, ta transformacja może się powieść tylko wtedy, gdy zaangażuje się w nią cały łańcuch dostaw. Będziemy wspierać inwestycje w przetwórstwo, magazynowanie i innowacje, aby białka produkowane w Europie były bardziej dostępne, atrakcyjniejsze i bardziej konkurencyjne dla konsumentów. Plan działania nie promuje konkretnej diety, ale raczej bardziej zróżnicowany i świadomy wybór dla konsumentów wysokiej jakości, zrównoważonych produktów. Plan działania promuje również podejście oparte na biogospodarce, pomagając w lepszym wykorzystaniu zasobów rolnych i uwolnieniu pełnego potencjału europejskich źródeł białka. Na przykład, dzięki synergii wynikającej z bardziej zintegrowanych ram programowania w ramach krajowych planów partnerstwa regionalnego, wsparcie WPR dla projektu biogazu w gospodarstwie rolnym może być uzupełnione o inwestycje na większą skalę w infrastrukturę biometanu, tworząc nowe możliwości dochodu dla rolników, wspierając lokalne dostawy energii i zwiększając ogólny wpływ finansowania publicznego.

Poprzez zwiększenie lokalnej podaży białka, wspieranie zróżnicowanych systemów produkcji, opracowywanie innowacyjnych rozwiązań w zakresie białka i wzmacnianie łańcuchów wartości, plan może pozytywnie wpłynąć na dochody rolników, gospodarkę wiejską i długoterminową zrównoważoność europejskiego systemu rolno-spożywczego.

Co będzie dalej i w jaki sposób wdrażana będzie strategia dotycząca hodowli zwierząt oraz plan działania na rzecz białka?

Aby skutecznie wdrożyć strategię dotyczącą hodowli zwierząt i plan działania na rzecz białka, konieczne będą skoordynowane działania Komisji, państw członkowskich i zainteresowanych stron.

W ramach strategii dotyczącej hodowli zwierząt Komisja będzie nadal korzystać z unijnego forum prac dotyczącego hodowli zwierząt, aby monitorować postępy, składać sprawozdania z wdrażania i zapewniać, że działania pozostają zgodne z kluczowymi celami strategii: odpornością, konkurencyjnością, zrównoważonym rozwojem, terytorialnością i doskonałością.

W ramach Planu działań na rzecz białka specjalne dialogi dotyczące białka z państwami członkowskimi będą stanowić platformę wymiany najlepszych praktyk, zacieśniania współpracy i śledzenia postępów w realizacji celów planu.

Źródło informacji: Komisja Europejska