Komisja Europejska przedstawiła dziś swoją propozycję  Wieloletnich Ram Finansowych (WRF), opiewających na prawie 2 biliony euro (czyli średnio 1,26% unijnego dochodu narodowego brutto w latach 2028–2034).

Ramy te zapewnią Europie długoterminowy budżet inwestycyjny, odpowiadający jej ambicjom, by w nadchodzącym dziesięcioleciu stać się niezależnym, zamożnym, bezpiecznym i prosperującym społeczeństwem i gospodarką.

Europa stoi przed coraz większą liczbą wyzwań w licznych obszarach, takich jak bezpieczeństwo, obronność, konkurencyjność, migracje, energetyka i odporność na zmiany klimatu. Nie mają one charakteru tymczasowego, lecz odzwierciedlają systemowe zmiany geopolityczne i gospodarcze, które wymagają zdecydowanej i przyszłościowej reakcji.

W związku z tym Komisja proponuje gruntowną przebudowę budżetu UE, który będzie bardziej sprawny, elastyczny i skuteczny. Znacząco zwiększy zdolność UE do realizacji kluczowych polityk, a jednocześnie uwzględni nowe i pojawiające się priorytety. Budżet ten będzie nadal wspierał obywateli, przedsiębiorstwa, państwa członkowskie, regiony, partnerów, a przede wszystkim wspólną przyszłość UE.

Nowoczesny budżet UE wymaga zmodernizowanych i stabilnych źródeł dochodów. Dlatego Komisja proponuje również nowe zasoby własne i modyfikacje istniejących, które odciążą budżety krajowe i wygenerują 58,5 mld euro rocznie.

Przewodnicząca von der Leyen oświadczyła: – Nasz nowy długoterminowy budżet pomoże chronić obywateli Europy, wzmocnić europejski model społeczny i zapewnić rozwój europejskiego przemysłu. W czasach niestabilności geopolitycznej budżet pozwoli Europie kształtować własny los, zgodnie z jej wizją i ideałami. Budżet, który wspiera pokój i dobrobyt oraz promuje nasze wartości, jest najlepszym narzędziem, jakim możemy dysponować w tych niepewnych czasach.

Najważniejsze cechy nowych WRF

Większa elastyczność w całym budżecie, dzięki której Europa będzie miała możliwość szybkiego działania i reagowania w przypadku nieoczekiwanej zmiany okoliczności lub konieczności zajęcia się nowymi priorytetami politycznymi.

Prostsze, bardziej usprawnione i zharmonizowane programy finansowe UE, dzięki którym obywatele i przedsiębiorstwa będą mogli łatwo znaleźć możliwości finansowania i uzyskać do nich dostęp.

Budżet dostosowany do lokalnych potrzeb, z krajowymi i regionalnymi planami partnerstwa opartymi na inwestycjach i reformach, w celu ukierunkowanego oddziaływania tam, gdzie jest to najbardziej potrzebne, oraz zapewnienia szybszego i bardziej elastycznego wsparcia na rzecz większej spójności gospodarczej, społecznej i terytorialnej w całej Unii.

To znaczący impuls dla konkurencyjności Europy, pozwalający zabezpieczyć łańcuchy dostaw, zwiększyć skalę innowacji i przewodzić światowemu wyścigowi w dziedzinie czystych i inteligentnych technologii.

Zrównoważony pakiet nowych zasobów własnych, który zagwarantuje odpowiednie dochody na realizację naszych priorytetów, jednocześnie minimalizując presję na finanse publiczne kraju.

Celem wniosku Komisji jest zagwarantowanie, że finansowanie ze środków UE będzie zgodne z priorytetami politycznymi UE, co pozwoli osiągnąć wyniki, jakich nie da się osiągnąć wyłącznie przy użyciu budżetów krajowych.

Inwestowanie w ludzi, państwa członkowskie i regiony

Nowy długoterminowy budżet połączy fundusze UE wdrażane przez państwa członkowskie i regiony w ramach jednej spójnej strategii, której centralnym elementem będzie polityka spójności i rolna. Strategia ta będzie wdrażana za pośrednictwem krajowych i regionalnych planów partnerstwa, prostszych i bardziej dostosowanych do indywidualnych potrzeb, aby zmaksymalizować wpływ każdego euro. Posiadanie jednego planu dla każdego państwa członkowskiego, integrującego wszystkie istotne środki wsparcia – czy to dla pracowników, rolników, rybaków, miast, obszarów wiejskich, regionów, czy na szczeblu krajowym – gwarantuje znacznie silniejszy wpływ i znacznie efektywniejsze wykorzystanie funduszy europejskich. Jest to najskuteczniejszy sposób wspierania terytoriów i społeczności Unii. Przynosi on rzeczywiste uproszczenie, zarówno dla organów publicznych, jak i dla bezpośrednich beneficjentów.

Plany będą sprzyjać konwergencji i zmniejszać dysproporcje regionalne. Określą inwestycje i reformy, które pozwolą lepiej sprostać przyszłym wyzwaniom stojącym przed państwami członkowskimi i naszymi regionami.

Plany te zostaną opracowane i wdrożone w ścisłej współpracy między Komisją, państwami członkowskimi, regionami, społecznościami lokalnymi i wszystkimi innymi zainteresowanymi stronami. Każde państwo członkowskie będzie mogło uzyskać dostęp do takiej samej kwoty środków, jak obecnie.

Ponadto zostanie wprowadzona obowiązkowa kwota minimalna dla regionów słabiej rozwiniętych, a także zabezpieczenie gwarantujące, że otrzymają one łącznie co najmniej tyle samo finansowania, co w ramach obecnej puli środków spójności.

Wsparcie dochodów dla rolników i rybaków będzie wyodrębnione i obejmie środki środowiskowe, inwestycje w gospodarstwa rolne, wsparcie dla młodych rolników oraz narzędzia zarządzania ryzykiem. Zasady finansowania rolnictwa i społeczności wiejskich będą prostsze, w tym dotyczące płatności, kontroli i audytów.

Nowe Plany Partnerstwa będą wspierać wysokiej jakości zatrudnienie, umiejętności i włączenie społeczne we wszystkich państwach członkowskich, regionach i sektorach. Przyczynią się one do promowania równych szans dla wszystkich, wspierania silnych sieci zabezpieczeń społecznych, wspierania włączenia społecznego, sprawiedliwości międzypokoleniowej oraz walki z ubóstwem. 14% alokacji krajowych będzie musiało zostać przeznaczone na finansowanie reform i inwestycji, które podnoszą kwalifikacje, zwalczają ubóstwo, promują włączenie społeczne i wspierają rozwój obszarów wiejskich.

Poszanowanie praworządności pozostanie bezwarunkowe. Rozporządzenie w sprawie warunkowości będzie nadal chronić cały budżet UE przed naruszeniami praworządności. Krajowe i regionalne plany partnerstwa będą zawierać dodatkowe zabezpieczenia, aby zapewnić poszanowanie przez państwa członkowskie zasad praworządności i Karty praw podstawowych.

Wzmocniona zostanie przejrzystość i kontrola beneficjentów budżetu UE. Informacje o odbiorcach funduszy UE będą publikowane w scentralizowanej bazie danych.

Wspieranie edukacji i wartości demokratycznych

Zwiększenie inwestycji w umiejętności ma fundamentalne znaczenie dla wsparcia studentów i pracowników w UE w korzystaniu z szans. Jednocześnie inwestowanie w ludzi oznacza wspieranie dynamicznej przestrzeni obywatelskiej oraz ochronę wolności artystycznej i kulturalnej. Długoterminowy budżet będzie nadal inwestował w obszary umiejętności, kultury, mediów i wartości. Wzmocniony program Erasmus+ będzie stanowić trzon Unii Umiejętności. Mobilność edukacyjna, solidarność i inkluzywność pozostaną rdzeniem programu. Silny program AgoraEU będzie promował wspólne wartości, w tym demokrację, równość i praworządność, a także wspierał europejską różnorodność kulturową, sektor audiowizualny i kreatywny, wolność mediów i zaangażowanie społeczeństwa obywatelskiego.

Wspieranie dobrobytu poprzez konkurencyjność, badania i innowacje

Nowy Europejski Fundusz na rzecz Konkurencyjności, o wartości 409 mld euro, będzie inwestował w technologie strategiczne, przynosząc korzyści całemu jednolitemu rynkowi, zgodnie z zaleceniami zawartymi w raportach Letty i Draghiego. Fundusz, działający w oparciu o jeden zbiór przepisów i oferujący jeden sposób dostępu do finansowania, uprości i przyspieszy finansowanie UE oraz pobudzi inwestycje prywatne i publiczne. Skoncentruje swoje wsparcie na czterech obszarach:

czysta transformacja i dekarbonizacja;

przejście cyfrowe;

zdrowie, biotechnologia, rolnictwo i biogospodarka;

obrona i przestrzeń kosmiczna.

Fundusz będzie maksymalizował wpływ każdego wydanego euro, pozyskując środki prywatne.

W ścisłym powiązaniu z Europejskim Funduszem na rzecz Konkurencyjności, renomowane unijne ramy badawcze, w tym sztandarowy program Horyzont Europa o wartości 175 mld EUR, będą nadal finansować innowacje światowej klasy.

Programy Horyzont Europa i Fundusz na rzecz Konkurencyjności zaoferują wsparcie na całym etapie inwestycji w projekt (od fazy koncepcyjnej po fazę skalowania), a także zmniejszą koszty dla potencjalnych beneficjentów i skrócą czas wypłaty środków.

Ochrona ludzi i budowanie gotowości i odporności na nowe wyzwania

Długoterminowy budżet wyposaży Europę w szybsze, bardziej wydajne i elastyczne narzędzia do radzenia sobie ze wstrząsami i reagowania na nowe wyzwania. Będzie on nadal wzmacniał odporność Europy poprzez finansowanie Unii Gotowości i przygotowywał ją na wszystkie etapy zarządzania kryzysowego: od zapobiegania, przez reagowanie, po odbudowę. Komisja proponuje nowy, dedykowany mechanizm kryzysowy, dysponujący środkami w wysokości do prawie 400 miliardów euro w formie pożyczek dla państw członkowskich, który będzie uruchamiany w przypadku poważnych kryzysów dotykających Unię. Ponadto partnerstwa krajowe i regionalne będą wspierać inwestycje i reformy we wszystkich obszarach gotowości i zarządzania kryzysowego. Rezerwa rolna będzie wspierać rolników i stabilizować rynki w razie potrzeby.

Europejski Fundusz na rzecz Konkurencyjności wzmocni również gotowość UE i jej strategiczną autonomię w kluczowych sektorach i technologiach poprzez rozwój potencjału przemysłowego i finansowanie najnowocześniejszych technologii. Wreszcie, Unijny Mechanizm Ochrony Ludności oraz wsparcie Unii na rzecz gotowości i reagowania w sytuacjach kryzysowych w zakresie zdrowia publicznego zostaną dodatkowo wzmocnione poprzez integrację działań w zakresie gotowości w zakresie zdrowia publicznego.

Ochrona Europy

Długoterminowy budżet pomoże zbudować Europejską Unię Obrony, która może się chronić, pozostawać w kontakcie i działać szybko w razie potrzeby. Okno obronności i przestrzeni kosmicznej Europejskiego Funduszu na rzecz Konkurencyjności przeznaczy 131 mld EUR na wsparcie inwestycji w obronę, bezpieczeństwo i przestrzeń kosmiczną, co stanowi pięciokrotnie więcej finansowania na poziomie UE w porównaniu z poprzednimi WRF. Państwa członkowskie i regiony będą miały możliwość wspierania, na zasadzie dobrowolności i zgodnie z regionalnymi potrzebami i priorytetami, projektów związanych z obronnością w swoich krajowych i regionalnych planach partnerstwa. Wątek mobilności wojskowej instrumentu „Łącząc Europę” zostanie dziesięciokrotnie zwiększony. Będzie on wspierał inwestycje w infrastrukturę podwójnego zastosowania obok inwestycji cywilnych i przyczyni się do znacznego wzmocnienia cyberbezpieczeństwa, infrastruktury i rozwoju obronności. Aby zwiększyć bezpieczeństwo energetyczne, instrument „Łącząc Europę” zapewni finansowanie transgranicznych projektów energetycznych i transportowych.

Nowy budżet przewiduje również zwiększenie środków na zarządzanie migracjami, wzmocnienie zewnętrznych granic UE i poprawę bezpieczeństwa wewnętrznego.

Przeznaczone zostanie 34 miliardy euro, co stanowi trzykrotność finansowania z poprzednich WRF. Państwa członkowskie otrzymają wsparcie Unii, aby szybko i skutecznie reagować na rozwój sytuacji w terenie. Środki te pomogą państwom członkowskim wzmocnić zdolności w zakresie egzekwowania prawa online i offline, wyposażyć straż graniczną w odpowiednie narzędzia do ochrony granic zewnętrznych oraz wdrożyć sprawiedliwy i solidny system zarządzania migracją w ramach Paktu na rzecz Migracji i Azylu.

Budowanie partnerstw na rzecz silniejszej Europy na świecie

Nowe wieloletnie ramy finansowe przewidują wzmocnienie działań zewnętrznych, które będą zgodne z bardziej strategicznym, opartym na wartościach i skutecznym podejściem do rozszerzenia, partnerstw i dyplomacji, zgodnie ze strategicznymi interesami UE.

Aby uprościć finansowanie działań zewnętrznych, program Globalna Europa , o wartości 200 miliardów euro na lata 2028–2034, zmaksymalizuje oddziaływanie w terenie i poprawi widoczność działań zewnętrznych UE w krajach partnerskich. Pozwoli to budżetowi UE na zwiększenie wsparcia dla krajów kandydujących i przygotowanie ich do akcesji. Instrument ten będzie dysponował specjalną rezerwą w wysokości 15 miliardów euro, aby reagować na pojawiające się kryzysy i nieprzewidziane potrzeby.

Aby wzmocnić niezmienne wsparcie Unii dla Ukrainy, w latach 2028–2034 możliwe jest uruchomienie 100 miliardów euro na ten cel. Wsparcie dla Ukrainy będzie charakteryzować się pewną elastycznością, biorąc pod uwagę skalę i nieprzewidywalność potrzeb. Wsparcie operacji o charakterze wojskowym będzie nadal finansowane ze środków Europejskiego Instrumentu na rzecz Pokoju .

Proponowany nowy budżet przewiduje również dalsze finansowanie działań w ramach Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa na łączną kwotę 3,4 mld EUR, aby w dalszym ciągu przyczyniać się do realizacji celów UE w zakresie zachowania pokoju, wzmacniania bezpieczeństwa międzynarodowego, promowania współpracy międzynarodowej oraz rozwijania i umacniania demokracji, praworządności i poszanowania praw człowieka i podstawowych wolności.

Nowe zasoby własne odpowiadające naszym wspólnym ambicjom

Aby zapewnić sobie środki do działania, Europa musi również wyposażyć się w nowoczesne i zróżnicowane źródła dochodów. To z kolei pozwoli jej na finansowanie priorytetów, a jednocześnie spłacić pożyczki zaciągnięte przez UE w ramach NextGenerationEU i ograniczyć składki krajowe do budżetu UE. W tym celu Komisja przedstawia pięć nowych źródeł zasobów własnych:

Unijny System Handlu Emisjami (ETS): ukierunkowana korekta dochodów z ETS1 trafiających do budżetu UE. Oczekuje się, że średniorocznie wygeneruje około 9,6 mld euro.

Mechanizm dostosowania cen na granicach z uwzględnieniem emisji dwutlenku węgla (CBAM): ukierunkowana korekta dochodów z CBAM trafia do budżetu UE. Oczekuje się, że średniorocznie wygeneruje około 1,4 mld EUR.

Zasób własny oparty na niezebranych elektrośmieciach poprzez zastosowanie jednolitej stawki do masy niezebranych elektrośmieci. Oczekuje się, że będzie generował średnio około 15 miliardów euro rocznie.

Zasoby własne z tytułu akcyzy na wyroby tytoniowe, oparte na stawce minimalnej stawki akcyzy obowiązującej w danym państwie członkowskim, nakładanej na wyroby tytoniowe. Oczekuje się, że będą one generować średnio około 11,2 mld EUR rocznie.

Zasób korporacyjny dla Europy (CORE)​ stanowiący roczną ryczałtową składkę od przedsiębiorstw, innych niż małe i średnie przedsiębiorstwa, działających i sprzedających w UE, których roczny obrót netto wynosi co najmniej 100 mln EUR.​ Oczekuje się, że średnioroczna składka wygeneruje około 6,8 mld

Szacuje się, że łącznie tych pięć nowych zasobów własnych oraz inne elementy pakietu zasobów własnych, przedstawione dzisiaj, wygenerują dochody rzędu 58,5 mld euro rocznie (w cenach z 2025 r.).

Następne kroki

Decyzja w sprawie przyszłego długoterminowego budżetu UE i systemu dochodów będzie omawiana przez państwa członkowskie w Radzie. Przyjęcie rozporządzenia w sprawie WRF wymaga jednomyślności, po uzyskaniu zgody Parlamentu Europejskiego. Niektóre elementy dotyczące dochodów (w szczególności nowe zasoby własne) wymagają jednomyślności w Radzie i zatwierdzenia przez państwa członkowskie zgodnie z ich odpowiednimi wymogami konstytucyjnymi. Komisja dołoży wszelkich starań, aby wesprzeć szybkie osiągnięcie porozumienia.

Piotr Serafin, Komisarz ds. Budżetu, Zwalczania Nadużyć Finansowych i Administracji Publicznej, mówi:

– UE pokazała, że potrafi działać zdecydowanie i ambitnie – podczas pandemii i wojny na Ukrainie. Podążajmy tą drogą i udowodnijmy po raz kolejny, że Europa działa wspólnie, dysponując środkami do budowy niepodległej Europy w nadchodzących latach.

Źródło informacji: komunikat prasowy KE

Czytaj też:

Unijne WRF 2028-34 rozczarowały?