Parlament Europejski przyjął nowe przepisy ułatwiające dostęp do nowych roślin, które są odporne na zmianę klimatu i szkodniki, zapewniają wyższe plony i wymagają mniejszej ilości pestycydów.

Zmienione przepisy dotyczące nowych technik genomowych (NGT), zostały wstępnie uzgodnione przez Parlament i Radę w grudniu 2025 roku.

Nowe przepisy unijne oznaczają, że rośliny będzie się teraz oceniać na podstawie ich ostatecznej charakterystyki genetycznej, a nie metody ich wytworzenia. Rośliny NGT zostaną podzielone na dwie kategorie, które będą podlegać różnym obowiązkom prawnym.

NGT-1 – rośliny o ograniczonej liczbie i rodzaju zmian, które równie dobrze mogły wystąpić w wyniku hodowli konwencjonalnej. Rośliny z tej kategorii będą traktowane jak rośliny konwencjonalne.

Na wniosek Parlamentu za NGT-1 nie będzie się uznawać roślin, w których uzyskano właściwości owadobójcze lub tolerancję na herbicydy.

NGT-2 – rośliny, które poddano bardziej rozległym lub złożonym modyfikacjom genetycznym. Podlegają one obowiązującym rygorystycznym przepisom dotyczącym GMO i będą objęte oceną ryzyka. Na wprowadzenie ich do obrotu w Unii Europejskiej trzeba będzie uzyskać zezwolenie.

Przepisy będą miały zastosowanie zarówno do roślin pochodzących z Europy, jak i do roślin przywożonych. Na rynku (lub w fazie zaawansowanego rozwoju) poza Unią dostępnych jest już kilka produktów wytworzonych z roślin NGT. Są to m.in. pszenica o niskiej zawartości glutenu, ziemniaki odporne na patogeny oraz kukurydza tolerująca suszę.

Identyfikowalność, etykietowanie i klauzule opt-out dla państw członkowskich

Wymogi identyfikowalności i etykietowania pozostaną obowiązkowe dla roślin NGT-2, a państwa członkowskie będą mogły ograniczyć uprawę roślin z tej kategorii lub jej zakazać. Będzie to możliwe, nawet jeśli rośliny zatwierdzono do uprawy w Unii. Odmiany roślin zawierające roślinę NGT-1 lub z niej uzyskane zostaną umieszczone w publicznej unijnej bazie danych. Wszystkie worki na nasiona i materiał rozmnożeniowy należy oznaczyć jako NGT-1, aby rolnicy mogli dokonywać świadomego wyboru.

Aby ukierunkować stosowanie NGT na rozwój roślin o cechach sprzyjających zrównoważonemu rozwojowi, np. roślin odpornych na klimat i szkodniki, w rozporządzeniu wprowadzono obowiązek monitorowania wpływu roślin NGT na zrównoważony rozwój.

Rośliny ekologiczne

Nowe techniki genomowe nie będą dozwolone w produkcji ekologicznej. Jednak technicznie nieunikniona obecność roślin z kategorii NGT-1 nie będzie stanowić niezgodności. Komisja oceni, czy rozporządzenie powoduje jakiekolwiek obciążenia administracyjne, gospodarcze lub praktyczne dla podmiotów prowadzących produkcję ekologiczną, także w ich własnym odczuciu lub w odczuciu konsumentów.

Prawa własności intelektualnej i patenty

NGT będzie można patentować, z wyjątkiem cech lub sekwencji, które występują w przyrodzie lub są wytwarzane metodami biologicznymi. Posłowie do Parlamentu Europejskiego wprowadzili zabezpieczenia, aby zapobiec koncentracji na rynku oraz zapewnić rolnikom przystępność cenową i sprawiedliwy dostęp, w tym prawo do przechowywania i ponownego sadzenia nasion.

Sprawozdawczyni Jessica Polfjärd (PPE, Szwecja) powiedziała:

– To historyczne zwycięstwo europejskich rolników i przyszłości Europy. Zatwierdzając stosowanie NGT, wybraliśmy innowacje, konkurencyjność i bezpieczeństwo żywnościowe. Europejscy rolnicy od dawna apelują o dostęp do tych nowoczesnych narzędzi hodowlanych. Dzięki nim będą mogli rozwijać uprawy, które są bardziej odporne i mniej zależne od pestycydów. Udostępniając te bezpieczne, oparte na podstawach naukowych technologie hodowlane, Parlament przynosi korzyści europejskim rolnikom, zabezpiecza nasze bezpieczeństwo żywnościowe oraz buduje bardziej konkurencyjną i innowacyjną Europę.

Kolejne kroki

Rozporządzenie wejdzie w życie 20 dni po jego opublikowaniu w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej i zacznie obowiązywać dwa lata później.

Źródło informacji: Parlament Europejski