Wczoraj zapowiedziała to Ursula von der Leyen. Dziś umowa UE z Mercosur jest podpisana. Teraz została już tylko kwestia jej akceptacji – lub nie.

Wiadomo było od wczoraj, że w tym celem przewodnicząca KE zjechała do Urugwaju.

Umowa z Mercosurem jednak już?

I umowę podpisano dzisiaj.

Teraz pozostaje już tylko kwestia wyboru sposobu akceptacji umowy przez UE.

Możliwe jest ratyfikowanie umowy przez parlamenty narodowe (wtedy jest wymóg jednomyślności), albo przez Parlament Europejski i kraje członkowskie w Radzie UE – co oznaczałoby głosowanie większością kwalifikowaną, tj. przy zgodzie 15 z 27 krajów, mających co najmniej 65 proc. mieszkańców UE.

Dotychczas nie przekazano pełnego tekstu umowy, który miał być zmieniony ostatnio.

Poniżej stanowisko MRiRW, opublikowane po podpisaniu umowy:

Trzy główne powody sprzeciwu Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi:

Umowa przewiduje zbyt dużą redukcję unijnych ceł i/lub zbyt wysokie kontyngenty taryfowe. Uważamy że oferowane  krajom Mercosuru  preferencje celne są w niektórych sektorach zbyt daleko idące. Powodować  to może  ryzyko wypierania polskich produktów rolno-spożywczych z rynków UE przez produkty przywożone z krajów Mercosuru.

Nie rozwiązano problemu importu produkcji rolnej wytwarzanej  w odmiennych warunkach i standardach produkcji. Nasz postulat, aby warunkiem zniesienia ceł UE było przestrzeganie przez produkty z krajów Mercosuru standardów UE dotyczących zrównoważonego rozwoju (m.in. standardów w zakresie ochrony klimatu, środowiska, standardów pracy czy dobrostanu zwierząt), został właściwie niezrealizowany. Wyjątek dotyczy jaj. W tym przypadku zniesienie cła (po 4 latach okresu przejściowego) w dostępie do rynku UE ma być uwarunkowane przestrzeganiem określonych zasad dobrostanu zwierząt.

W umowie brakuje zapisów zapewniających skuteczność klauzuli ochronnej. Zapisy umowy, które dotyczą klauzuli ochronnej – tj. możliwości czasowego przywrócenia ceł w razie nadmiernego importu powodującego zakłócenia na rynku lub szkodę dla unijnych producentów – są naszym zdaniem  niedostosowane do specyfiki sektora rolnego.

Co będzie dalej? Czy umowa już wchodzi w życie?

Obecnie nie jest przesądzone, że umowa wejdzie w życie. Przede wszystkim wymagane jest złożenie przez Komisję Europejską formalnego wniosku do Parlamentu Europejskiego oraz Rady UE o zatwierdzenie umowy wraz z jej pełnym tekstem (który do tej pory nie został przekazany).

Czy kraje członkowskie, które nie zaakceptują tej umowy, będą miały możliwość jej zablokowania?

► Wariant I – wymóg jednomyślności

Dotychczas przyjmowano założenie, że umowa z Mercosurem będzie mieć postać układu o stowarzyszeniu. Jeśli to założenie będzie podtrzymane, to oznaczałoby wymóg jednomyślności wszystkich krajów członkowskich przy podejmowaniu decyzji przez Radę UE. Oznaczałoby to możliwość zablokowania umowy przez jeden kraj członkowski w ramach Rady UE. Niezależnie od wymogu zgody Rady UE, do akceptacji byłaby potrzebna również zgoda Parlamentu Europejskiego. Ponadto umowa wymagałaby ratyfikacji w każdym kraju członkowskim zgodnie z jego procedurami.

W takim scenariuszu po jednomyślnym zatwierdzeniu przez Radę UE i  zatwierdzeniu przez Parlament Europejski, a jeszcze przed ratyfikacją umowy w każdym kraju członkowskim, możliwe byłoby wejście w życie, na zasadzie tymczasowej, części handlowej umowy.

► Wariant II – wymóg większości kwalifikowanej

W sferze medialnej pojawiły się sygnały, że KE może chcieć ominąć wymóg jednomyślności w Radzie UE poprzez zaproponowanie wydzielenia części handlowej jako odrębnej umowy (taki zabieg był już stosowany przy okazji niektórych umów z innymi krajami).

Wówczas do przyjęcia takiej umowy, jedynie handlowej, oprócz zgody Parlamentu Europejskiego, wystarczałaby zgoda Rady UE (przedstawicieli rządów państw członkowskich) w trybie większości kwalifikowanej. Wówczas nie byłoby wymogu ratyfikacji w każdym kraju członkowskim.

Obecnie nie ma potwierdzenia, że KE zdecyduje się na taki krok. W przypadku podejmowania decyzji większością kwalifikowaną, aby stworzyć grupę krajów blokujących uzyskanie takiej większości potrzebny byłby sprzeciw nie tylko Francji i Polski, ale również innych państw członkowskich.

W tym scenariuszu, aby skutecznie zablokować umowę w Radzie UE państwa w sumie powinny reprezentować ponad 35% ogółu ludności UE lub ich liczba powinna wynosić ponad 45% ogólnej liczby krajów członkowskich w Radzie UE (13 lub więcej przy obecnej liczbie 27 krajów członkowskich UE).

Istnieje prawdopodobieństwo, że KE może się starać przekonać państwa członkowskie do akceptacji projektu, oferując dodatkowy fundusz lub inne ułatwienia dla sektora rolnego.

Co dalej zamierza Rząd?

Polski Rząd jednoznacznie określił się przeciw umowie UE – Mercosur, wyraził to podjętym stanowiskiem w formie uchwały podczas posiedzenia Rady Ministrów w dniu 26 listopada br. W zależności od rozwoju sytuacji będzie realizowany jeden z dwóch wariantów zmierzający do skutecznej ochrony interesów polskich i europejskich rolników oraz konsumentów.

Z kolei KE opublikowała komunikat prasowy o treści:

„Dziś przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen i jej odpowiednicy z czterech krajów Mercosuru (prezydent Brazylii Lula, prezydent Argentyny Milei, prezydent Paragwaju Peña i prezydent Urugwaju Lacalle Pou) sfinalizowali negocjacje w sprawie przełomowej umowy o partnerstwie między UE a Mercosurem.

Przewodnicząca Komisji Europejskiej, Ursula von der Leyen, powiedziała: – To umowa korzystna dla obu stron, która przyniesie znaczące korzyści konsumentom i przedsiębiorstwom po obu stronach. Skupiamy się na uczciwości i wzajemnych korzyściach. Wysłuchaliśmy obaw naszych rolników i podjęliśmy działania. Ta umowa obejmuje solidne zabezpieczenia chroniące ich źródła utrzymania. UE-Mercosur to największa umowa w historii, jeśli chodzi o ochronę produktów spożywczych i napojów z UE. Ponad 350 produktów UE jest obecnie chronionych oznaczeniem geograficznym. Ponadto nasze europejskie standardy zdrowotne i żywnościowe pozostają nienaruszalne. Eksporterzy z Mercosur będą musieli ściśle przestrzegać tych standardów, aby uzyskać dostęp do rynku UE. Taka jest rzeczywistość umowy, która pozwoli firmom z UE zaoszczędzić 4 miliardy euro na cłach eksportowych rocznie.

Umowa ta zostaje zawarta w kluczowym momencie dla obu stron, otwierając możliwość osiągnięcia znaczących wzajemnych korzyści poprzez wzmocnienie współpracy geopolitycznej, gospodarczej, zrównoważonego rozwoju i bezpieczeństwa.

Wzmocni to strategiczne powiązania handlowe i polityczne między podobnie myślącymi i wiarygodnymi partnerami.

Będzie wspierać wzrost gospodarczy, zwiększać konkurencyjność i wzmacniać odporność po obu stronach poprzez otwieranie możliwości handlowych i inwestycyjnych oraz zapewnianie zrównoważonego dostępu do surowców i ich przetwarzania.

Stanowi ona ważny kamień milowy w walce ze zmianą klimatu, zawiera silne, konkretne i mierzalne zobowiązania do powstrzymania wylesiania.

Bierze pod uwagę interesy wszystkich Europejczyków, w tym niezwykle ważnego sektora rolniczego UE. Pomoże zwiększyć eksport produktów rolno-spożywczych UE, chroniąc jednocześnie wrażliwe sektory.

Utrzymuje standardy UE w zakresie zdrowia zwierząt i bezpieczeństwa żywności , zapobiegając wprowadzaniu na nasz rynek niebezpiecznych produktów.

Wsparcie dla konkurencyjności i bezpieczeństwa gospodarczego UE i Mercosuru

Ta przełomowa umowa pozwoli:

Zabezpieczyć i zdywersyfikować nasze łańcuchy dostaw.

Stworzyć nowe możliwości dla wszelkiego rodzaju przedsiębiorstw, znosząc często zaporowe cła na eksport z UE do Mercosuru.

Oszczędzić firmom w UE 4 miliardy euro na cłach rocznie.

Zapewnić preferencje handlowe w strategicznych sektorach przemysłu o zerowej emisji netto, takich jak technologie energii odnawialnej i paliwa niskoemisyjne.

Pomoże małym i średnim przedsiębiorstwom zwiększyć eksport, ograniczając biurokrację.

Zapewnić wydajny, niezawodny i zrównoważony przepływ surowców niezbędnych do globalnej zielonej transformacji.

Większe zaangażowanie w zrównoważony rozwój

Umowa ta przenosi zobowiązania UE i Mercosuru w zakresie zrównoważonego rozwoju na wyższy poziom przez:

Uczynienie Porozumienia paryskiego istotnym elementem stosunków UE-Mercosur.

Konkretne zobowiązania do powstrzymania wylesiania.

Jasne i możliwe do wyegzekwowania zobowiązania dotyczące zrównoważonego rozwoju, obejmujące prawa pracownicze oraz zrównoważone zarządzanie lasami i ich ochronę.

Aktywna rola organizacji społeczeństwa obywatelskiego w nadzorowaniu wdrażania porozumienia, w tym kwestii praw człowieka i ochrony środowiska.

Ponadto 1,8 mld euro wsparcia UE ułatwi sprawiedliwą transformację ekologiczną i cyfrową w krajach Mercosuru w ramach Global Gateway.

Następne kroki

Proponowana umowa UE-Mercosur składa się z filaru politycznego i współpracy oraz filaru handlowego. Zakończenie negocjacji stanowi pierwszy krok w procesie zmierzającym do zawarcia umowy. Oficjalne dokumenty zostaną opublikowane online w ciągu najbliższych dni.

Po ostatecznym poprawieniu tekstu przez obie strony, zostanie on przetłumaczony na wszystkie języki urzędowe UE, a następnie przekazany Radzie i Parlamentowi.”