A czy dla wszystkich wdów i wdowców? Kto nie otrzyma świadczenia oraz kiedy i jak o nie wystąpić?

Rzecznik Praw Obywatelskich wystąpił do Ministerstwa Rodziny,  Pracy i Polityki Społecznej z prośbą o stanowisko wobec skarg przesyłanych w związku z nowymi zasadami wypłaty w zbiegu świadczeń emerytalno-rentowych, zwanych rentą wdowią.

„Większość skarg kierowanych do RPO kwestionuje wprowadzenie wymogu nabycia prawa do renty rodzinnej po zmarłym małżonku nie wcześniej niż 5 lat przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego. Oznacza to konieczność nabycia prawa do renty rodzinnej w wieku nie wcześniej niż 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn. Skarżący zwracają uwagę, że wiek uprawniający do nabycia prawa do renty rodzinnej w systemie powszechnym i rolniczym zarówno dla wdowy jak i wdowca wynosi 50 lat. A uprawnienie do tego świadczenia w niższym wieku można nabyć również w związku z niezdolnością do pracy czy opieką nad dziećmi. Nie każdy zatem wdowiec lub wdowa uprawniony do renty rodzinnej, choćby był uprawniony do świadczenia w najniższej wysokości, będzie adresatem nowych zasad zbiegu. Wyłączeni zostali ci, w szczególności, co owdowieli wcześniej” – zauważa rzecznik.

Jak wynika jednak z odpowiedzi MRPiPS, na razie nie można liczyć na zmiany w przepisach.

Jakie są zasady wypłaty renty wdowiej?

W przypadku zbiegu prawa do świadczeń emerytalno-rentowych z rentą rodzinną, jedno wybrane będzie wypłacane w całości (np. renta rodzinna), a drugie (np. emerytura) w wysokości wynoszącej od 1 lipca 2025 r. do 31 grudnia 2026 r. – 15%, a od 1 stycznia 2027 r. – 25%. Suma wypłacanych świadczeń w zbiegu nie będzie mogła przekroczyć trzykrotności najniższej emerytury. Obecnie jest to 5342,88 zł.

Osoba uprawniona będzie miała prawo do wypłaty renty wdowiej w przypadku:

– osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego, tj. 60 lat dla kobiet lub 65 lat dla mężczyzn,

– pozostawania we wspólności małżeńskiej do dnia śmierci małżonka,

– nabycia prawa do renty rodzinnej po zmarłym małżonku nie wcześniej niż 5 lat przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego.

Prawo to ustanie z dniem poprzedzającym dzień zawarcia nowego  małżeństwa przez osobę uprawnioną.

Czy można przyjąć inne zasady?

Osoby skarżące do RPO nowe zasady świadczenia wskazują na krzywdzące ich zdaniem wprowadzenie wymogu nabycia prawa do renty rodzinnej po zmarłym małżonku nie wcześniej niż 5 lat przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego.

„Warunki te wynikają z konieczności skierowania wsparcia w postaci renty wdowiej do osób najbardziej potrzebujących, które śmierć małżonka odczuły w sposób dotkliwy finansowo, a ze względu na swój wiek nie miały już możliwości samodzielnie poprawić swojej sytuacji bytowej. Wprowadzenie tych warunków jest rozwiązaniem kompromisowym, wynikającym z możliwości odpowiedzialnego wdrożenia nowego rozwiązania do systemu emerytalno- rentowego, przy uwzględnieniu oczekiwań wnioskodawców projektu obywatelskiego, a także możliwości Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i budżetu państwa, z którego dotowany jest FUS” – tak tłumaczy MPRiPS zasadność nowych rozwiązań. Ale nie wyklucza zmian: „(…)Rada Ministrów dokona w 2028 roku weryfikacji wskaźnika wysokości świadczeń w zbiegu, w celu oceny możliwości i zasadności jego ewentualnego podwyższenia, uwzględniając na tle sytuacji społeczno-gospodarczej kraju sytuację dochodową grup osób uprawnionych na mocy niniejszej ustawy do wypłaty świadczeń w zbiegu. Będzie to stanowiło okazję do podjęcia ewentualnej dyskusji również co do kształtu innych rozwiązań w tym zakresie”.

Od kiedy nowe świadczenie?

Wypłata świadczeń w zbiegu możliwa będzie od 1 lipca 2025 r., ale wnioski o wypłatę świadczeń w zbiegu będzie można składać już od 1 stycznia 2025 r. – przypomina KRUS i zaznacza, że w maksymalnej kwocie świadczeń ustalonych w zbiegu, zostaną uwzględnione wskazane w ustawie świadczenia tj.:

– świadczenia wchodzące w skład zbiegu (np. emerytura i renta rodzinna),

– dodatki i świadczenia o charakterze innym niż jednorazowe wypłacane wraz ze świadczeniami (np. dodatek pielęgnacyjny, świadczenie uzupełniające dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji, dodatek kombatancki, ryczałt energetyczny itd.),

– emerytury i renty przyznane w trybie specjalnym przez Prezesa Rady Ministrów, Prezesa ZUS i Prezesa KRUS,

– świadczenie honorowe przyznane w związku z ukończeniem wieku 100 lat,

– świadczenia emerytalno-rentowe wypłacane przez instytucje zagraniczne.

W przypadku przekroczenia trzykrotności kwoty najniższej emerytury jedno ze świadczeń wypłacanych w zbiegu ulegnie pomniejszeniu o kwotę przekroczenia.

Prawo do wypłaty zbiegu świadczeń będzie przyznawane od dnia spełnienia wszystkich warunków, nie wcześniej niż od miesiąca złożenia wniosku i nie wcześniej niż od 1 lipca 2025 r.

Wzory wniosków są dostępne w KRUS.