Nowe  badanie Wspólnego Centrum Badawczego przedstawia trzy scenariusze „co by było, gdyby”, które mogą pomóc w opracowaniu debaty politycznej na temat kształtowania przyszłości wspólnej polityki rolnej (WPR) UE.

Polityka rolna wymaga zniuansowanego podejścia, aby móc poruszać się po złożonych kompromisach między opłacalnością ekonomiczną, bezpieczeństwem żywnościowym i ochroną środowiska.

W oparciu o prognozy UE dotyczące rynków rolnych oraz aktualne krajowe plany strategiczne WPR, nowa analiza Wspólnego Centrum Badawczego ocenia różne kierunki polityki i ich wpływ na krajobraz rolniczy UE.

Wyniki opublikowano w badaniu Scenar2040, które przedstawia scenariusz odniesienia (bazowy, niezmienny) i bada trzy inne scenariusze: produktywności i inwestycji, środowiska i klimatu oraz braku powszechnej dostępności gruntów.

Scenariusze te mają służyć jako pożywka do przemyśleń, a nie jako wzór polityki. Ich celem jest wzbogacenie trwającego dialogu politycznego na temat przyszłości WPR poprzez dostarczenie ilościowych danych na temat potencjalnych implikacji alternatywnych ścieżek WPR.

Dwa kontrastujące scenariusze

W raporcie przedstawiono dwa alternatywne scenariusze oparte na odmiennym podziale środków WPR:

Produktywność i inwestycje:  Ten scenariusz koncentruje wsparcie WPR przede wszystkim na interwencjach poprawiających produktywność i konkurencyjność. W porównaniu ze scenariuszem odniesienia w 2040 r., oznacza to wzrost produkcji rolnej UE we wszystkich sektorach o 2,7%, niższe ceny żywności, lepsze wyniki handlowe i poprawę bilansu handlowego UE o 2,7 mld EUR. Chociaż takie podejście miałoby minimalny wpływ na zatrudnienie, presja środowiskowa w UE mogłaby się nasilić. Mogłoby to między innymi doprowadzić do wzrostu emisji gazów cieplarnianych w rolnictwie (+0,5%) i wzrostu nadwyżki azotu na hektar o 1,4%.

Środowisko i klimat: Ten scenariusz przesuwa wsparcie WPR w kierunku interwencji bardziej skoncentrowanych na środowisku i klimacie. Przyniosłoby to UE  znaczące korzyści środowiskowe: redukcję emisji gazów cieplarnianych o 1,7% i zanieczyszczenia azotem o 2% na hektar, a jednocześnie zwiększenie różnorodności upraw i stworzenie 90 000 nowych miejsc pracy. Korzyści te mają jednak konsekwencje ekonomiczne: produkcja rolna spadłaby o 4%, ceny żywności wzrosłyby, a import wzrósłby, pogarszając bilans handlowy UE o 1,8 mld EUR.

Kompromisy: intensyfikacja kontra ekstensyfikacja, krajowy kontra globalny

Oba scenariusze pokazują, że chociaż środki polityczne mogą wpływać na dynamikę produkcji i cen, to  fundamenty rynku pozostają głównymi czynnikami wpływającymi na wyniki produkcji. Raport podkreśla jednak kluczowe kompromisy strukturalne między intensyfikacją a ekstensyfikacją. Strategie skoncentrowane na produktywności zwiększają efektywność wykorzystania zasobów, podnoszą produkcję i wyniki ekonomiczne oraz ograniczają ekspansję stad i gruntów.

Z kolei ekstensyfikacja ukierunkowana na środowisko zmniejsza presję na środowisko w przeliczeniu na hektar lub na zwierzę, ale często wymaga większej liczby zwierząt gospodarskich i ziemi, aby utrzymać poziom produkcji, co obniża wydajność i zwiększa presję na jednostkę produkcji.

Efekty handlowe dodatkowo komplikują sytuację. Chociaż scenariusz skoncentrowany na środowisku skutecznie obniża emisje z rolnictwa w UE, może to nieumyślnie zwiększyć emisje globalne. Zmniejszając własną produkcję, UE mogłaby przesunąć popyt do regionów świata o mniej efektywnym pod względem emisji dwutlenku węgla rolnictwie – zjawisko znane jako wyciek emisji.

Jednak scenariusz skoncentrowany na produktywności, mimo nieznacznego zwiększenia emisji w UE, mógłby obniżyć całkowitą emisję światową, ponieważ producenci z UE, którzy cechują się niską emisją, mogliby wyprzeć mniej zrównoważonych konkurentów z zagranicy.

Co by było, gdyby nie było Wspólnej Polityki Rolnej?

Aby podkreślić znaczenie tych trajektorii polityki, badanie Scenar 2040 symuluje hipotetyczny scenariusz „bez WPR” , stanowiący punkt odniesienia dla alternatywnych scenariuszy polityki. Całkowite zniesienie WPR (opcja niezgodna z traktatami UE) miałoby szereg negatywnych konsekwencji.

Dochody gospodarstw rolnych spadłyby o około 11%, a mniejsze i bardziej narażone gospodarstwa poniosłyby straty sięgające 21%. Całkowita produkcja żywności w UE spadłaby o 5%, zmniejszając zdolność UE do zaspokojenia popytu krajowego i globalnego. Ceny żywności wzrosłyby, uderzając nieproporcjonalnie w wydatki na żywność w najbardziej narażonych gospodarstwach domowych w UE, a zatrudnienie w sektorze rolno-spożywczym spadłoby o około 250 000 pracowników.

Wreszcie, biorąc pod uwagę wyciek emisji, analiza podkreśla również potencjalne ryzyko wzrostu netto globalnych emisji gazów cieplarnianych w rolnictwie, w miarę przenoszenia produkcji do mniej efektywnych pod względem emisji dwutlenku węgla regionów poza UE.

Łącznie wyniki te podkreślają istotną rolę WPR jako siły stabilizującej, wspierającej odporność gospodarczą, spójność społeczną i równowagę środowiskową w gospodarstwach rolnych, regionach i sektorach UE.

Droga naprzód: apel o zniuansowaną i zrównoważoną politykę

Scenar 2040 nie promuje żadnej konkretnej trajektorii WPR. Zamiast tego służy jako narzędzie dla decydentów, pokazując, że nie ma jednego „cudownego” rozwiązania. Odkrycia wskazują na potrzebę inteligentnego, zrównoważonego i zniuansowanego podejścia do projektowania polityki, które pozwoli na uwzględnienie złożonych kompromisów między opłacalnością ekonomiczną, bezpieczeństwem żywnościowym a ochroną środowiska, zarówno na poziomie lokalnym, jak i globalnym.

W sprawozdaniu wyraźnie wskazano, że przyszłość WPR musi opierać się na dogłębnym zrozumieniu tych konkurencyjnych potrzeb, aby zagwarantować odporną i zrównoważoną przyszłość rolnictwa europejskiego i nie tylko.

Tło

Badanie Scenar 2040 opiera się na trzech modelach agroekonomicznych pochodzących z Zintegrowanej Platformy Modelowania dla Analizy Towarów i Polityki Rolnej Wspólnego Centrum Badawczego (JRC). Te ramy modelowania zapewniają wewnętrzne wsparcie analityczne Komisji Europejskiej poprzez integrację wymiaru ekonomicznego, środowiskowego i społecznego z analizą polityki.

Źródło informacji: Komunikat prasowy Wspólne Centrum Badawcze Centrum Naukowe UE