Stawka płatności za Rolnictwo węglowe spadła za 1 pkt ze 104,89 zł na ha w 2023 roku do 86,41 zł na ha. Spadły też wszystkie pozostałe tegoroczne stawki za ekoschematy obszarowe.

MRiRW zamieściło wyjaśnienia. Czy trafne? Jak podaje MRiRW w informacji zamieszczonej na swojej stronie internetowej, w tym roku był bardzo niski kurs euro. Poza tym znacznie wzrosło zainteresowanie rolników ekoschematami.

„Paradoksalnie, niższy kurs euro nakłada się na olbrzymie tegoroczne zainteresowanie ekoschematami, co widoczne jest zarówno w większej powierzchni deklarowanej przez rolników na ekoschematy (ponad 2,3 mln ha więcej niż w 2023 r,), jak i w trendzie kumulacji ekoschematów deklarowanych przez rolników na tych samych działkach (dla porównania: w roku 2023 na powierzchni 28% deklarowanych działek rolnicy realizują dwa lub więcej  ekoschematów; w roku 2024 ta powierzchnia z kilkoma ekoschematami wynosi już ponad 35%). Finalnie oznacza to, że w przeliczeniu na jedno gospodarstwo część rolników otrzyma w tym roku wsparcie na poziomie nieznacznie niższym, inne na podobnym, ale będą też gospodarstwa, które otrzymają wyższe wsparcie w stosunku do poziomu z ubiegłego roku” – pisze ministerstwo i dołącza projekt rozporządzenia dotyczącego… płatności związanych z produkcją.

My jednak zajrzyjmy najpierw do projektu rozporządzenia w sprawie stawek płatności w ramach schematów na rzecz klimatu i środowiska za 2024 r.

Ilu rolników chce zapłaty za realizację ekoschematów na swoich polach?

Przypomnijmy – na  ekoschematy każde państwo musi skierować jedną czwartą puli przypadającej mu na wszystkie dopłaty.

Zgodnie z Planem Strategicznym ekoschematy obszarowe miały zajmować 10 794 100,00 ha, a rolnicy złożyli w tym roku wnioski na powierzchnię 13 275 903,36 ha.

A w roku ubiegłym było to ponad 11 mln ha – czyli i w tym roku, i w ubiegłym rolnicy objęli ekoschematami więcej, niż planowano  – w tym roku o ponad 2,3 mln ha więcej niż w PS (nie w ubiegłym roku!), w ubiegłym pewnie o jakieś 0,5- 1 mln ha więcej niż w PS. A więc znacznego skoku w tym roku tu nie ma, różnica w powierzchni nie jest powalająca (stawkę).

Ponieważ powierzchnia objęta ekoschematami jest większa, logicznie, że częściej rolnicy na tej samej powierzchni realizują więcej ekoschematów.

A jak wygląda kwota, którą można przeznaczyć na płatności za ekoschematy obszarowe?

W ubiegłym roku na ekoschematy budżet wyliczono na 760 279 227,11 euro, co stanowiło 3 518 800 346,83 zł.

W tym roku ma to być 745 075 509,65 euro, tj. 3 188 029 090,70 zł.

Jak pamiętamy, w ubiegłym roku budżet na ekoschematy zwiększono kosztem płatności związanych z produkcją.

Więcej:

Płatności związane z produkcją 17 mln euro niższe niż zakładane w Planie Strategicznym

W efekcie na płatności związane z produkcją w 2023 zaplanowano 506 253 281,27 euro, czyli 2 343 092 061,69 zł. W tym roku na płatności związane z produkcją jest natomiast 527 940 143,40 euro (2 258 950 285,58 zł). W złotówkach także pula na te płatności jest więc w tym roku niższa.

Co to oznacza dla stawek ekoschematów obszarowych? Przy wzroście objętych nimi powierzchni wobec Planu Strategicznego i w porównaniu z ubiegłym rokiem, przy spadku kursu euro i w efekcie utrzymania bez zmian puli dopłat na płatności związane z produkcją, znacznie spadają stawki za ekoschematy obszarowe.

Nierównomierne zainteresowanie ekoschematami

I wcale nie ma wielkiego boom, jeśli chodzi o tegoroczne zainteresowanie ekoschematami powierzchniowymi.

Na ponad połowę ekoschematów wnioski opiewają na niższą powierzchnię, niż zakładana w Planie Strategicznym – czyli rolnicy ocenili je jako mało interesujące i nie skorzystali z oferty. Dotyczy to:

* Ekstensywne użytkowanie trwałych użytków zielonych z obsadą zwierząt – wg PS miało dotyczyć  500 400,00 ha, rolnicy wystąpili o płatność dla 142 038,21 ha

* Opracowanie i przestrzeganie planu nawożenia – wariant podstawowy – zamiast 1 993 000,00 ha jest 1 776 180,24 ha

* Opracowanie i przestrzeganie planu nawożenia – wariant z wapnowaniem – miało być  1 786 000,00 ha, jest 142 000,54 ha

* Wymieszanie obornika na gruntach ornych w terminie 12 godzin od jego aplikacji  planowano dla 1 090 000,00 ha, będzie na 816 046,72 ha

* Wymieszanie słomy z glebą miało zainteresować na powierzchni 2 2 621 000,00 ha, będzie na 1 854 919,58 ha.

W ramach Rolnictwa węglowego „do wzięcia” większego niż spodziewane w PS dla WPR okazały się być natomiast ekoschematy:

• Międzyplony ozime lub wsiewki śródplonowe – zajęły zamiast spodziewanych 310 000 ha aż 1 077 595,24 ha
• Zróżnicowana struktura upraw – zamiast 1 075 000,00 ha jest na 2 087 154,19 ha
• Stosowanie nawozów naturalnych płynnych innymi metodami niż rozbryzgowo miało objąć 40 000,00 ha, objęło 1 222 267,23
• Uproszczone systemy uprawy – planowane na 786 000,00 ha, objęły  3 414 999,86 ha.

Poza Rolnictwem węglowym inne ekoschematy zgodnie z Planem Strategicznym dla WPR miały dotyczyć już znacznie mniejszej powierzchni, a i tak trzy zostały wybrane w tym roku przez rolników rzadziej niż zakładano. I tak:

• Obszary z roślinami miododajnym miały być na 30 000,00 ha, są na 24 843,42 ha
• Retencjonowanie wody na trwałych użytkach zielonych zamiast na 315 000,00 ha podjęto na 147 278,14 ha
• Grunty wyłączone z produkcji planowano na 217 000,00 ha, a objęto ugorowaniem tylko 20 021,67 ha.

Większe niż zakładane zainteresowanie dotyczy natomiast:

• Integrowana Produkcja Roślin zakładana na 25 700,00 ha będzie na 419 102,07
• Biologiczna ochrona upraw zamiast na 5 000,00 ha objęła 131 456,25 ha.

Jak z tego wynika, rolnicy – mając świadomość konieczności sięgania po ekoschematy – zdecydowali się na te „najmniej inwazyjne” – czyli najmniej kosztowne, a najbardziej przydatne w gospodarstwie. A także na te, które są realne w zastosowaniu.

W efekcie spadły znacznie stawki za te interesujące dla rolników praktyki – tylko ułamek z tego co przewidywano w PS dla WPR otrzymają realizujący:

1) Zróżnicowana struktura upraw – zastosowano współczynnik 0,860924, co spowodowało przyjęcie zamiast stawki 3 pkt na ha tylko 2,582772 pkt na ha

2) Uproszczone systemy uprawy – współczynnik 0,721847 zmniejszył stawkę 4 pkt na ha do 2,887388 pkt na ha

3) Wymieszanie słomy z glebą – współczynnik 0,778828 sprawił, że zamiast 2 pkt na ha będzie 1,557656 pkt na ha.

I to ci rolnicy, którzy zdecydowali się na realizację tych ekoschematów, stracili najwięcej,

Wszystkie stawki za ekoschematy spadły w porównaniu z ubiegłym rokiem

W ubiegłym roku 1 pkt za realizację Rolnictwa węglowego wyceniono na 104,89 zł. W tym roku jest to 86,41 zł.

Żadna ze stawek (także te niewyliczane w punktach) przewidzianych za ekoschematy nie jest jednak w tym roku wyższa niż ubiegłoroczna (najpierw wstawka z 2024, potem z 2023, zł/ha):

Ekstensywne użytkowanie trwałych użytków zielonych z obsadą zwierząt (5 pkt)  432,05/524,45

Międzyplony ozime lub wsiewki śródplonowe (5 pkt) 432,05/524,45

Opracowanie i przestrzeganie planu nawożenia – wariant podstawowy (1 pkt) 86,41/104,89

Opracowanie i przestrzeganie planu nawożenia – wariant z wapnowaniem (3 pkt) 259,23/314,67

Zróżnicowana struktura upraw (3 pkt) 223,18/314,67

Wymieszanie obornika na gruntach ornych w terminie 12 godzin od jego aplikacji (2 pkt) 172,82/209,79

Stosowanie nawozów naturalnych płynnych innymi metodami niż rozbryzgowo (3 pkt) 259,23/314,67

Uproszczone systemy uprawy (4 pkt) 249,50/419,56 zł

Wymieszanie słomy z glebą (2 pkt) 134,60/209,78

Obszary z roślinami miododajnymi 891,32/1256,77

Integrowana Produkcja Roślin 810,96/1363,77

Biologiczna ochrona upraw 297,61/419,64

Retencjonowanie wody na trwałych użytkach zielonych 242,86/292,27

Grunty wyłączone z produkcji 418,89

A co to oznacza dla oceny trafności Planu Strategicznego? Co to oznacza dla rolników, decydujących się na te nadspodziewanie popularne ekoschematy? Jeśli rolnicy ocenią, że podjęcie ich było nieefektywne finansowo i ponoszą koszt bez otrzymania stosownej gratyfikacji finansowej, nawet te ekoschematy w przyszłym roku odrzucą.

Czy czekają nas wobec tego zasadnicze zmiany w PS dla WPR? Z informacji podanej przez MRiRW, rzekomo analizującej sytuację, to wcale nie wynika.

I jeszcze jedno. Jeśli w 2023 roku średni dochód z ha przekroczył 5,4 tys. zł, dlaczego za ugorowanie jest tylko 418, 89 zł?…

Czytaj też:

Bardzo tanie euro – i bardzo niskie stawki dopłat bezpośrednich

MRiRW o stawkach płatności bezpośrednich 2024