Zobowiązanie podatkowe jest nie do uniknięcia – nawet wtedy, gdy obywatel wymaga pomocy? Często tak właśnie się dzieje.

Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił się do ministra finansów o wskazanie, czy widzi potrzebę zmian legislacyjnych co do udzielania ulg w spłacie zobowiązań podatkowych.

Teraz obywatele skarżą się na trudności w uzyskaniu ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych. „Skarżący wskazują, że uzyskanie umorzenia zaległości podatkowej jest bardzo czasochłonne i trudne, a w wielu przypadkach – wręcz nierealne. Dlatego ta instytucja jest postrzegana jako pozorna” – podaje rzecznik. A powinno być inaczej.

„W kontekście przesłanki <interesu publicznego> organy odwołują się do powszechnego obowiązku ponoszenia ciężarów publicznych. W uzasadnieniu odmów często mowa o tym, że udzielenie ulgi może być postrzegane jako nieusprawiedliwione uprzywilejowanie względem innych podatników.

Zdaniem skarżących skarbówka odmawia ulg w sposób wykraczający poza granice uznania administracyjnego. Uzasadnienia są schematyczne i powielają utarte formuły, bez pogłębionej analizy indywidualnej i odniesienia się do genezy zaległości podatkowej.  W efekcie wiele spraw o ulgę trafia do sądów administracyjnych. Jednak nawet po ich pozytywnych decyzjach fiskus konsekwentnie odmawia ulgi i ogranicza się do skorygowania uchybień proceduralnych” – relacjonuje problem rzecznik.

Na domiar złego złożenie wniosku o udzielenie ulgi w spłacie zobowiązania podatkowego nie wywołuje skutku w postaci zawieszenia bądź wstrzymania prowadzonego równolegle postępowania egzekucyjnego.

Tymczasem organy powinny wyważać interes publiczny z interesem indywidualnym, z uwzględnieniem zasad konstytucyjnych, w tym – rozstrzygania wątpliwości na korzyść podatnika.

„Przed zasadą powszechności opodatkowania należałoby zaś dać pierwszeństwo takim zasadom konstytucyjnym, jak zasadzie zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa, sprawiedliwości społecznej, uwzględnienia dobra rodziny, czy zasadzie zabezpieczenia społecznego dla osób bez pracy i środków utrzymania” – przypomina Rzecznik Praw Obywatelskich.

I podpowiada, co daje możliwość nadużyć:

„Przy rozpatrywaniu spraw o udzielenie ulgi podatkowej organ działa w granicach tzw. uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne jest konstrukcją prawną pozwalającą organowi na wybór konsekwencji prawnych zaistnienia sytuacji, do której odnosi się hipoteza normy prawnej. Połączenie decyzji uznaniowej z terminami niedookreślonymi, które stanowią podstawę prawną jej wydania, tj. przesłanka <ważnego interesu podatnika> lub <interesu publicznego>, powodują, że organy podatkowe mają bardzo szerokie, wręcz nieograniczone, pole do podejmowania rozstrzygnięć.”

Dlatego RPO zwraca się do ministra finansów z prośbą o zajęcie stanowiska wobec przedstawionych problemów obywateli, w szczególności o wskazanie, czy minister „dostrzega potrzebę przeprowadzenia zmian legislacyjnych w przepisach dotyczących udzielania ulg w spłacie zobowiązań podatkowych (poza obecnie procedowaną propozycją wynikającą z projektu nr UD196, dotyczącą możliwości umarzania podatku przed terminem płatności) lub też podjęcia innych działań ukierunkowanych na usprawnienie i urzeczywistnienie funkcjonowania tej instytucji.”

Czy interwencja RPO obejmie też podatek rolny?

Możliwość wystąpienia o umorzenie podatku rolnego jest zwykle podpowiadana rolnikom dotkniętych różnymi szkodami wynikającymi ze zjawisk atmosferycznych, np. suszy czy powodzi.

Czytaj też:

Na tropach popowodziowej pomocy dla rolników