18 czerwca 2025 r. Organizacja Narodów Zjednoczonych do spraw Oświaty, Nauki i Kultury (UNESCO) podpisała Mission Soil Manifesto, stając się pierwszą międzynarodową organizacją rządową, która go poparła.

Uroczystość odbyła się w Brukseli w obecności Lidii Arthur Brito, zastępcy dyrektora generalnego UNESCO ds. nauk przyrodniczych, i Christophe’a Hansena, komisarza UE ds. rolnictwa i żywności.

Ten przełomowy krok wzmacnia zaangażowanie i współpracę UE i UNESCO w celu zatrzymania degradacji gleby i przywrócenia jej zdrowia, jednocześnie wzmacniając międzynarodowy wymiar misji „A Soil Deal for Europe”. Opiera się również na długoletnich wysiłkach UNESCO na rzecz rozwoju wiedzy naukowej, edukacji i globalnej współpracy na rzecz zrównoważonego zarządzania glebą.

– Partnerstwo między Misją UE na rzecz Gleby a Inicjatywą Glebową UNESCO otwiera drzwi do transformacyjnej współpracy w nauce i zrównoważonego zarządzania niektórymi z najbardziej charakterystycznych krajobrazów świata – stwierdziła Lidia Arthur Brito.

Zdrowie gleby: priorytet globalny

Gleby są niezbędne do produkcji żywności, bioróżnorodności, regulacji klimatu, oczyszczania wody i obiegu składników odżywczych. Jednak są pod coraz większą presją. W 2024 r. UNESCO ostrzegało, że do 2050 r. może ulec degradacji nawet 90% powierzchni lądu na planecie, jeśli nie zostaną podjęte żadne działania. W UE około 60% gleb jest już dotkniętych degradacją, taką jak erozja, pustynnienie i zanieczyszczenie.

Zagrożenia te podważają konkurencyjność i odporność rolnictwa i systemów żywnościowych. Jak podkreślono w Wizji Rolnictwa i Żywności Komisji Europejskiej, przyjętej w lutym 2025 r., zdrowe gleby są podstawą zrównoważonego rolnictwa. Wizja podkreśla rolę międzynarodowych partnerstw i innowacji w dostarczaniu rozwiązań globalnych wyzwań związanych ze środowiskiem i bezpieczeństwem żywnościowym.

Inicjatywa UNESCO Soil: edukacja i zaangażowanie społeczności

Poparcie UNESCO dla Manifestu Misji Glebowej jest zgodne z szerszymi działaniami UNESCO związanymi z glebą, w szczególności z inicjatywą UNESCO Soil Initiative: Soil Sentinel Sites for land degradation, climate and biodiversity action, uruchomioną w lipcu 2024 r. Inicjatywa ta wspiera monitorowanie gleby i jej odbudowę w miejscach wpisanych na listę UNESCO na całym świecie.

Kluczowe działania obejmują:

• opracowanie globalnego indeksu zdrowia gleby we współpracy z Organizacją Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa oraz innymi partnerami międzynarodowymi
• pilotaż zrównoważonego zarządzania gruntami w 10 obszarach naturalnych w ramach programu Rezerwatów Biosfery
• wspieranie innowacyjnych projektów ochrony środowiska prowadzonych przez lokalnych zarządców obiektów
• oferowanie szkoleń dla urzędników rządowych, obrońców przyrody i społeczności tubylczych
• podnoszenie świadomości poprzez działania edukacyjne i angażowanie młodzieży.

Wysiłki te bezpośrednio przyczyniają się do realizacji celów Misji UE na Ziemi.

– Biorąc pod uwagę wiodącą rolę UNESCO w promowaniu postępu edukacyjnego i naukowego, podpisanie przez UNESCO Manifestu Misji Gleby stanowi przełomowy moment w globalnych wysiłkach na rzecz zachowania i poprawy zdrowia gleby – stwierdził pan Christophe Hansen.

Misja UE Gleba

Misja „A Soil Deal for Europe” (Mission Soil), zarządzana przez DG AGRI pod przewodnictwem komisarza Hansena, jest częścią unijnego programu ramowego w zakresie badań naukowych i innowacji Horyzont Europa.

Głównym celem Mission Soil jest utworzenie 100 żywych laboratoriów i latarni morskich (Living Labs i Lighthouses), które będą przewodzić transformacji w kierunku zdrowej gleby do 2030 r. Cel ten jest uzasadniony ośmioma konkretnymi celami, wśród których jeden dotyczy konkretnie zwiększenia świadomości gleby w społeczeństwie.

Aby osiągnąć te cele, oprócz utworzenia sieci Żywych Laboratoriów i latarni morskich, Misja finansuje transdyscyplinarny program badań i innowacji, opracowuje zharmonizowane ramy monitorowania gleby oraz zwiększa świadomość dotyczącą gleby i komunikację w celu nawiązania kontaktu z obywatelami.

Od 2021 r. Misja zainwestowała ponad 435 mln euro w około 60 projektów badawczych i innowacyjnych, z których SOILSCAPE w szczególności przyczynia się do realizacji celu dotyczącego wiedzy o glebie.

SOILSCAPE: kreatywność w edukacji glebowej

UNESCO jest kluczowym partnerem w finansowanym projekcie SOILSCAPE (Rozpowszechnianie otwartej i inkluzywnej wiedzy o piśmiennictwie i kulturze gleby poprzez praktyki artystyczne i edukację).

SOILSCAPE wykorzystuje artystyczne i kreatywne podejścia, aby promować wiedzę o glebie i kulturowe docenianie gleb w Europie i poza nią. Projekt ma na celu utworzenie sieci ponad 120 organizacji i 320 osób w ośmiu krajach oraz oferuje wsparcie finansowe i techniczne organizacjom społeczeństwa obywatelskiego, szkołom, artystom i instytucjom. Organizuje również krajowe festiwale glebowe, przyznaje nagrody i certyfikaty oraz ma na celu rozszerzenie swojego wpływu na 30 regionów do 2028 r.

Dołącz do ruchu na rzecz zdrowszej gleby

Manifest Mission Soil jest otwarty dla wszystkich, którzy podzielają ambicję ochrony i przywracania zdrowia gleby. Przedstawiciele gmin, regionów, organizacji prywatnych i publicznych, organizacji pozarządowych, organizacji filantropijnych, szkół, instytucji edukacyjnych i organizacji badawczych są zaproszeni do zostania sygnatariuszami.

Osoby prywatne również mogą poprzeć Manifest i okazać swoje poparcie dla tej ważnej sprawy.

Źródło informacji: komunikat prasowy KE