Rada UE przyjęła częściowe stanowisko negocjacyjne w sprawie „Globalnego wymiaru Europy”, czyli głównego unijnego instrumentu finansowania działań zewnętrznych na lata 2028–2034.

Instrument ten pozwala uprościć unijne struktury finansowania działań zewnętrznych poprzez połączenie wielu wcześniejszych instrumentów w jeden. Łączy w sobie narzędzia dotyczące rozwoju, sąsiedztwa, rozszerzenia i polityki zagranicznej oraz działania programowalne i nieprogramowalne, które zorganizowane są w sześciu uzupełniających się filarach: pięciu geograficznych i jednym wzmocnionym filarze globalnym. Instrument ma umacniać unijne wartości i strategiczne interesy Unii na całym świecie, promować zrównoważony rozwój, wzmacniać wzajemnie korzystne partnerstwa i skuteczny multilateralizm oraz wspierać kraje kandydujące i potencjalnych kandydatów w dążeniu do integracji z UE.

– W coraz bardziej nieprzewidywalnym świecie UE potrzebuje instrumentu działań zewnętrznych, który jest jednocześnie strategiczny i elastyczny. Dzisiejsze porozumienie wzmacnia naszą zdolność do wspierania partnerów, przyspieszenia procesu rozszerzania, do reagowania na pojawiające się wyzwania oraz promowania interesów i wartości Unii na całym świecie. Jest wyraźnym sygnałem, że UE jest gotowa działać jednomyślnie i ambitnie na arenie międzynarodowej – powiedział Konstantinos Kombos, minister spraw zagranicznych Cypru.

Stanowisko negocjacyjne jest „częściowe”, ponieważ nie dotyczy kwestii finansowych i horyzontalnych. Te są obecnie omawiane podczas negocjacji kolejnej unijnej perspektywy budżetowej na lata 2028–2034.

Główne zmiany wynikające ze stanowiska Rady

Przyjęty przez Radę tekst kompromisowy wprowadza szereg zmian w instrumencie „Globalny wymiar Europy”, aby zachować jego elastyczność i skuteczność, a jednocześnie zwiększyć rolę państw członkowskich w ustalaniu priorytetów strategicznych i nadzorowaniu wdrażania.

Uzgodniony częściowy mandat kładzie również większy nacisk na rozszerzenie i europejskie sąsiedztwo oraz zwiększa zdolność instrumentu do reagowania na kwestie migracyjne i pojawiające się wyzwania w coraz bardziej złożonym otoczeniu geopolitycznym.

Silniejsza strategiczna rola Rady

Głównym elementem stanowiska Rady jest wzmocnienie ram zarządzania instrumentem „Globalny wymiar Europy”, w których Radzie przypada większa rola w dostarczaniu strategicznych i politycznych wytycznych w całym cyklu wdrażania. Mandat przewiduje bardziej zorganizowaną wymianę informacji między Radą a Komisją, w tym coroczne debaty strategiczne i regularne dyskusje na temat programowania i realizacji.

Uzgodnione podejście wzmacnia również nadzór Rady nad mechanizmami elastyczności i procedurę sprawdzającą w ramach procedury komitetowej, dzięki czemu państwa członkowskie będą mieć bezpośredni udział w podejmowaniu decyzji związanych z wdrażaniem instrumentu.

Większa rola we wspieraniu rozszerzenia i sąsiedztwa

Rada postanowiła wzmocnić swoją rolę we wdrażaniu wsparcia udzielanego w ramach filaru „Europa”, w szczególności w odniesieniu do partnerów objętych procesem rozszerzenia i polityką wschodniego sąsiedztwa. Przyjęty tekst kompromisowy przewiduje szersze wykorzystanie aktów wykonawczych Rady do określania warunków ramowych związanych z planami opartymi na wynikach, tj. ram dotyczących programowania i reform. Niektóre kraje partnerskie przedłożyłyby Unii takie ramy w celu uzyskania wsparcia finansowego w ramach instrumentu „Globalny wymiar Europy”.

W przypadku partnerów objętych procesem rozszerzenia Rada odgrywałaby również rolę w zatwierdzaniu pozytywnych ocen planów opartych na wynikach. Jeżeli chodzi o Ukrainę, Rada będzie nadal ustalać, czy warunki wypłaty środków zostały spełnione, a więc zachowa kluczową rolę w zarządzaniu wsparciem UE.

Skuteczniejsze reagowanie na pojawiające się wyzwania

W rozporządzeniu utworzono rezerwę na nowe wyzwania i priorytety, aby szybko reagować na nieprzewidziane wstrząsy światowe, klęski żywiołowe lub kryzysy migracyjne. Uznając coraz bardziej niestabilną sytuację międzynarodową, Rada uzgodniła przepisy, które wzmacniają nadzór polityczny nad mechanizmem pozwalającym reagować na pojawiające się wyzwania i realizować priorytety.

W uzgodnionym tekście wyjaśniono, że mechanizm ten powinien być wykorzystywany w odpowiedzi na nieprzewidziane okoliczności i pojawiające się wyzwania, oraz przewidziano regularną wymianę poglądów między Komisją a Radą przed ewentualnym uruchomieniem mechanizmu. Ma to na celu osiągnięcie równowagi między elastycznością a udzielaniem wytycznych strategicznych, by szybko reagować na kryzysy oraz zmieniające się i nowe wyzwania geopolityczne.

Zrównoważone podejście do migracji i przymusowych wysiedleń

Częściowy mandat ustanawia zrównoważone ramy współpracy z krajami partnerskimi w zakresie migracji i przymusowych wysiedleń. Uzgodnione przepisy łączą pozytywne zachęty do współpracy z mechanizmem zawieszającym, który jest powiązany z obowiązkami krajów partnerskich w świetle prawa międzynarodowego, w tym z readmisją własnych obywateli. Jednocześnie Rada odgrywałaby ważną rolę w ocenie tego, czy uruchomienie takich środków jest właściwe z politycznego punktu widzenia, w trosce o to, by decyzje uwzględniały szerszy kontekst stosunków UE z krajami partnerskimi.

Takie podejście ma na celu wzmocnienie kompleksowych partnerstw w dziedzinie migracji przy jednoczesnym poszanowaniu zobowiązań międzynarodowych i utrzymaniu wsparcia dla trwałych rozwiązań w zakresie przesiedleń.

Wspieranie interesów europejskich i „Drużyna Europy”

Stanowisko Rady zachowuje zasadę otwartej i uczciwej konkurencji, a jednocześnie umożliwia preferencyjne traktowanie przedsiębiorstw europejskich i wspieranie ich bezpośredniego udziału w procedurach udzielania zamówień i procedurach wyboru, zwłaszcza w kluczowych sektorach strategicznych (takich jak energetyka, infrastruktura cyfrowa i krytyczna), w których w grę wchodzą strategiczna autonomia i interesy bezpieczeństwa UE.

Uzgodniony tekst wzmacnia również przepisy dotyczące podejścia „Drużyna Europy”, zacieśniając współpracę między instytucjami UE, państwami członkowskimi i europejskimi instytucjami finansowymi w realizacji działań zewnętrznych Unii. Ponadto w częściowym mandacie większą rolę przyznano Europejskiemu Bankowi Inwestycyjnemu i zwiększono rolę instrumentu „Globalny wymiar Europy” jako strategii tworzenia trwałych i zaufanych globalnych partnerstw inwestycyjnych.

Co dalej?

Zatwierdzone częściowe stanowisko negocjacyjne to mandat Rady, który pozwoli jej rozpocząć negocjacje z Parlamentem Europejskim w sprawie instrumentu „Globalny wymiar Europy”. Decyzja co do budżetu programu na lata 2028–2034 będzie zależała od ostatecznego porozumienia w sprawie kolejnej perspektywy budżetowej.

Kontekst

16 lipca 2025 r. Komisja Europejska przedstawiła projekt rozporządzenia ustanawiającego „Globalny wymiar Europy”, przyszły unijny instrument finansowania działań zewnętrznych na lata 2028–2034 o całkowitej puli środków finansowych w wysokości 200 mld euro.

Program „Globalny wymiar Europy” jest kluczowym elementem przyszłej perspektywy budżetowej, czyli siedmioletniego planu wydatków UE. W lipcu i wrześniu 2025 r. Komisja Europejska przedstawiła swoje propozycje budżetu na lata 2028–2034, a UE powinna osiągnąć porozumienie w sprawie perspektywy budżetowej do końca 2026 r. Dzięki temu akty ustawodawcze zostałyby przyjęte w 2027 r., a finansowanie UE mogłoby docierać do beneficjentów bez przerw od stycznia 2028 r.

Źródło informacji: Rada UE