43% budżetu przewidzianego w planach partnerstwa krajowego i regionalnego od 2028 roku ma trafiać na cele klimatyczne i środowiskowe.

Jaka „zielona architektura” będzie po 2027 roku? Czy UE „odpuszcza” w nowym okresie budżetowym zazielenienie i Zielony Ład? Nic podobnego. Raczej zastanawia się, jak za nie… nie płacić, albo płacić jak najmniej.

16 lipca 2025 r. Komisja przedstawiła wniosek dotyczący wspólnej polityki rolnej po roku 2027. Na posiedzeniu Rady ds. Rolnictwa i Rybołówstwa w dniach 22–23 września 2025 r. prezydencja poinformowała delegacje, że na zbliżających się posiedzeniach Rady zorganizuje dyskusje tematyczne na temat poszczególnych aspektów wniosku. Pierwsza dyskusja, na posiedzeniu Rady ds. Rolnictwa i Rybołówstwa w dniach 27–28 października 2025 r., dotyczyła zielonej architektury.

Komunikaty po posiedzeniu:

Rada ds. Rolnictwa o zielonej transformacji po 2027 roku

MRiRW: W Luksemburgu o najważniejszych tematach dla rolnictwa

Jaki dokument dyskutowano?

Ministrom rolnictwa przedstawiono notę zawierającą omówienie planów i dwa wynikające z nich zagadnienia do dyskusji:

1. W jakim stopniu wniosek przyczynia się do osiągnięcia celu dotyczącego uproszczenia i uatrakcyjnienia transformacji ekologicznej dla rolników?
2. Zważywszy na brak we wniosku Komisji specjalnej wyodrębnionej kwoty na działania ekologiczne w ramach wspólnej polityki rolnej, w jaki sposób można zapewnić rolnikom równe warunki działania z punktu widzenia transformacji ekologicznej?

„We wniosku Komisji wprowadzono szereg zmian strukturalnych w zielonej architekturze. Po pierwsze, zniesienie dwufilarowej struktury oznaczałoby, że w odniesieniu do działań ekologicznych w całej wspólnej polityce rolnej miałby zastosowanie tylko jeden zbiór przepisów. Po drugie, na miejsce systemu warunkowości Komisja wprowadza system odpowiedzialnego prowadzenia gospodarstwa. Po trzecie, wprowadza się nowy instrument wsparcia na rzecz przejścia na bardziej odporne systemy produkcji. Po czwarte, chociaż wyodrębniona została kwota minimalna na wdrożenie wspólnej polityki rolnej w każdym państwie członkowskim, państwa członkowskie będą mogły zdecydować o skierowaniu do rolnictwa części środków bez konkretnego przeznaczenia zawartych w ich planach partnerstwa krajowego i regionalnego, z uwzględnieniem środków na działania ekologiczne. Ponadto zrezygnowano z wyodrębnienia środków na działania ekologiczne w obecnej wspólnej polityce rolnej. Komisja proponuje jednak wprowadzenie mechanizmu monitorowania budżetu w odniesieniu do wkładu planów partnerstwa krajowego i regionalnego w realizację unijnych celów klimatycznych i środowiskowych, z myślą o osiągnięciu celu 43%, a także możliwości domagania się, na podstawie przeprowadzonej przez Komisję oceny postępów w realizacji unijnych celów klimatycznych i przyrodniczych, by w planie partnerstwa krajowego i regionalnego danego państwa członkowskiego uwzględniony był minimalny przydział środków” – to najkrótszy opis nowych założeń (podkreślenia redakcji).

Bo wątpliwości nie ma: „Zielona transformacja rolnictwa pozostaje kluczowym elementem dla osiągnięcia przez UE celów klimatycznych i środowiskowych”.

Jak więc ma się to odbyć?

Zarządzanie

Komisja Europejska wyda zalecenia dla każdego z państw, trzeba je będzie uwzględnić w rozdziale dotyczącym rolnictwa w planie partnerstwa krajowego i regionalnego.

Zalecenia te mają obejmować: intensyfikację działań w dziedzinie klimatu, świadczenia usług ekosystemowych, rozwiązań opartych na obiegu zamkniętym, ochrony różnorodności biologicznej i zasobów naturalnych, zrównoważonego rolnictwa i poprawy dobrostanu zwierząt.

„Jeśli Komisja stwierdzi, że plan spełnia ustalone kryteria, zaproponuje wówczas decyzję wykonawczą Rady. Zwrot wydatków poniesionych przez państwa członkowskie opierałby się na osiągnięciu określonych uprzednio kamieni milowych i docelowych wartości inwestycji, natomiast w przypadku interwencji obszarowych i interwencji związanych z produkcją zwierzęcą opierałby się na uzyskanych wynikach” – głosi nota.

Odpowiedzialne prowadzenie gospodarstwa

Obecny system warunkowości ma zastąpić nowa koncepcja „odpowiedzialnego prowadzenia gospodarstwa”.

Utrzymane byłyby warunkowość społeczna i wymóg przestrzegania przez rolników obowiązujących przepisów UE (wymogi podstawowe w zakresie zarządzania – SMR), ale „państwa członkowskie zostałyby poproszone o uwzględnienie w planach partnerstwa krajowego i regionalnego opisu szeregu praktyk ochronnych, które rolnicy muszą wdrożyć, aby otrzymać pełną kwotę wsparcia w ramach szeregu interwencji. Zastępuje to koncepcję norm utrzymania gruntów w dobrej kulturze rolnej zgodnej z ochroną środowiska (GAECS). Wsparcie objęte systemem odpowiedzialnego prowadzenia gospodarstwa byłoby uznawane za zgodne z zasadą <nie czyń poważnych szkód>”.

Praktyki ochronne, określone przez państwa, mają umożliwiać osiągnięcie następujących celów:

a) ochrona gleb bogatych w węgiel, elementów krajobrazu i trwałych użytków zielonych na użytkach rolnych;

b) ochrona gleby przed erozją, zachowanie potencjału gleby, utrzymanie materii organicznej gleby, m.in. przez zmianowanie lub dywersyfikację upraw, a także ochrona przed wypalaniem ściernisk na gruntach ornych;

c) ochrona cieków wodnych i wód gruntowych przed zanieczyszczeniem i odpływem.

Gospodarstwa certyfikowane jako ekologiczne zostałyby uznane za spełniające szereg celów praktyk ochronnych, a małe gospodarstwa byłyby zwolnione ze stosowania koncepcji odpowiedzialnego prowadzenia gospodarstwa. Rolników decydujących się na stosowanie systemu bardziej wymagającego niż określona praktyka ochronna uznawano by za przestrzegających danej praktyki ochronnej. „Ponadto rolnicy mogliby otrzymać wsparcie na wdrożenie i utrzymanie praktyk ochronnych, jeśli państwa członkowskie zaproponowały dobrowolne ekologiczne systemy wsparcia obejmujące te praktyki. Komisja uzasadnia tę zmianę jako element przechodzenia od wymogów do zachęt” – zaznaczono.

Obszary priorytetowe dotyczące środowiska i klimatu

Założenie jest następujące: „Państwa członkowskie będą musiały zapewnić wsparcie rolnikom i innym beneficjentom co najmniej w każdym z następujących obszarów priorytetowych dotyczących środowiska i klimatu:

a) przystosowanie się do zmiany klimatu i odporność gospodarki wodnej;

b) łagodzenie zmiany klimatu, w tym usuwanie dwutlenku węgla i produkcja energii ze źródeł odnawialnych w gospodarstwach rolnych, w tym produkcja biogazu;

c) zdrowa gleba;

d) zachowanie różnorodności biologicznej, np. ochrona siedlisk lub gatunków, elementy krajobrazu, ograniczenie stosowania pestycydów;

e) rozwój rolnictwa ekologicznego; oraz

f) zdrowie i dobrostan zwierząt.

Wsparcie dla tych obszarów priorytetowych może przybrać formę płatności z tytułu strat wynikających z niektórych obowiązkowych wymogów, działań rolno-środowiskowych i na rzecz klimatu lub wsparcia inwestycji dla rolników i posiadaczy lasów. Państwa członkowskie, w których występują obszary dotknięte zanieczyszczeniem wody spowodowanym nadmiarem azotanów, będą również musiały udzielić rolnikom wsparcia na ekstensyfikację systemów chowu zwierząt gospodarskich lub zróżnicowanie w kierunku innej działalności rolniczej.”

Płatności z tytułu strat wynikających z niektórych obowiązkowych wymogów

Przysługiwałyby na obszarach objętych wdrażaniem dyrektyw siedliskowej i ptasiej oraz ramowej dyrektywy wodnej.

Do takiego wsparcia kwalifikowaliby się wyłącznie rolnicy, posiadacze lasów i ich stowarzyszenia.

Działania rolnośrodowiskowe i na rzecz klimatu

Dzielą się na takie, które „państwa członkowskie będą musiały” i które „będą mogły”.

„Państwa członkowskie będą musiały zapewnić zachęty do podejmowania działań korzystnych dla klimatu, środowiska, zdrowia i dobrostanu zwierząt oraz zrównoważonego leśnictwa. Działania te byłyby dobrowolne dla rolników i mogłyby mieć charakter roczny lub wieloletni.”

Państwa będą mogły natomiast ustanowić wymogi wykraczające poza odpowiednie obowiązkowe wymogi minimalne ustanowione w prawie UE i udzielać wsparcia na dobrowolne zobowiązania w dziedzinie zarządzania podejmowane przez rolników i innych beneficjentów przyczyniające się do przestrzegania tych wymogów.

„Komisja proponuje ponadto wprowadzenie nowego rodzaju płatności ryczałtowej jako wsparcia na rzecz przechodzenia na bardziej odporne rolnictwo. Aby otrzymać finansowanie (do 200 000 EUR) pozwalające na realizację przejścia na bardziej odporne systemy produkcji obejmujące konwersję na rolnictwo ekologiczne i ekstensyfikację produkcji zwierzęcej, rolnicy musieliby sporządzić plan działań na rzecz transformacji, który byłby zatwierdzany przez instytucję zarządzającą. Państwa członkowskie wypłacałyby wsparcie w ratach w okresie realizacji planu działań na rzecz transformacji, przy czym ostatnia rata byłaby uzależniona od ukończenia realizacji planu” – podano.

Wsparcie inwestycji

Ma wyglądać następująco: „Państwa członkowskie musiałyby przyznawać rolnikom i posiadaczom lasów wsparcie na inwestycje, które wnoszą odpowiedni ogólny wkład w odporność rolnictwa, systemów żywnościowych, leśnictwa i obszarów wiejskich, w szczególności w odporność na zmianę klimatu i odporność gospodarki wodnej. Inwestycje przyczyniające się do zielonej transformacji mogłyby mieć charakter zarówno produkcyjny, jak i nieprodukcyjny, przy czym poziom wsparcia dla rolników i posiadaczy lasów byłby ograniczony do 75% w przypadku obu rodzajów inwestycji, z wyjątkiem wsparcia dla młodych rolników.

W sytuacji gdy prawo UE będzie nakładało na rolników nowe wymogi, państwa członkowskie mogą udzielać wsparcia na inwestycje, które będą pomagały rolnikom spełnić te wymogi. Będzie to mogło trwać do trzech lat od momentu, kiedy dany wymóg stanie się obowiązkowy dla danego gospodarstwa, lub w przypadku młodych rolników – od momentu ustanowienia lub do momentu zakończenia powiązanych działań w biznesplanie.”

Aspekty finansowe i wyodrębnienie środków na działania ekologiczne

Obecnie przyjmowana jest kwota wyodrębniona na działania ekologiczne wynosząca 25% w filarze I i 35% w filarze II. Teraz we wniosku nie przewidziano oddzielnej kwoty wyodrębnionej na działania ekologiczne w ramach wspólnej polityki rolnej. „Oczekuje się, że na cele klimatyczne i środowiskowe przeznaczone zostanie 43% budżetu przewidzianego w planach partnerstwa krajowego i regionalnego. Komisja może jednak zwrócić się do państw członkowskich, by przeznaczyły niższy lub wyższy minimalny przydział na środki ekologiczne, uwzględniając przygotowaną przez Komisję ocenę postępów państw członkowskich w realizacji ich celów klimatycznych na 2030 r. w dziedzinie rolnictwa, transportu i budynków (rozporządzenie w sprawie wspólnego wysiłku redukcyjnego) oraz w realizacji rozporządzenia o odbudowie zasobów przyrodniczych.”

Straty wynikające z wprowadzanych wymogów miałyby być finansowane następująco:

„W ramach kwoty wyodrębnionej w planach partnerstwa krajowego i regionalnego Komisja proponuje minimalną – wynoszącą 30% – stopę współfinansowania krajowego płatności na rzecz rolników lub posiadaczy lasów z tytułu strat wynikających z niektórych obowiązkowych wymogów, działań rolnośrodowiskowych i na rzecz klimatu oraz wsparcia inwestycji dla rolników i posiadaczy lasów. W ramach kwoty niewyodrębnionej minimalna stawka wkładu krajowego wynosi co najmniej 15% dla regionów słabiej rozwiniętych, 40% dla regionów w okresie przejściowym i 60% dla regionów rozwiniętych. Obecny system dwufilarowy nie przewiduje stopy współfinansowania krajowego dla ekoschematów w ramach filaru I ani minimalnej stopy współfinansowania krajowego w wysokości 20 % w przypadku działań ekologicznych w ramach filaru II.”

A rolnicy w Polsce wciąż protestują przeciwko Zielonemu Ładowi…

Czytaj też:

Polska z największą alokacją środków na WPR na okres po 2027 roku?