Na koniec 2024 r. w Polsce było 3,9 mln osób, które posiadały ważne orzeczenie o niepełnosprawności albo o stopniu niepełnosprawności wydane przez zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności lub orzeczenie równoważne. Osoby te stanowiły 10,5% ogólnej liczby ludności – podał GUS.

Ważna uwaga metodologiczna: Orzeczenie o stopniu niezdolności do pracy wydane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych lub orzeczenie o niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym wydane przed 1 stycznia 1998 r. przez Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego lub orzeczenie o grupie inwalidztwa wydane przed 1 stycznia 1998 r. przez komisję lekarską podległą Ministrowi Obrony Narodowej lub ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych.

Zgodnie z art. 62 ust. 3 oraz art. 63 ustawy o rehabilitacji osoby posiadające orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym są niepełnosprawne, jeśli te orzeczenia zostały wydane przed 1 stycznia 1998 r. i pozostały w mocy prawnej z tym, że:

• osoby, którym przysługuje zasiłek pielęgnacyjny, traktuje się jako zaliczone do znacznego stopnia niepełnosprawności,
• pozostałe osoby traktuje się jako zaliczone do lekkiego stopnia niepełnosprawności.

Całkowita niezdolność do pracy została określona jako trwała lub okresowa. Wyjaśnienie tych pojęć można znaleźć w ustawie z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, gdzie w art. 21 podano, że całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym uznaje się za trwałą, jeżeli ubezpieczony nie rokuje odzyskania zdolności do osobistego wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. Całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym uznaje się za okresową, jeżeli ubezpieczony rokuje odzyskanie zdolności do osobistego wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. W przypadku niezdolności trwałej orzeczenia były wydawane na czas nieokreślony, a w razie niezdolności okresowej został podany termin, do którego niezdolność pozostała w mocy prawnej.

Wraz z orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym osoby mogą otrzymać orzeczenie o niezdolności do samodzielnej egzystencji. W tym przypadku rolnicy są uprawnieni do dodatku pielęgnacyjnego. Świadczenie może być przyznane z urzędu – osobom, które skończyły 75 lat lub na wniosek, do którego trzeba dołączyć zaświadczenia o stanie zdrowia – osobom dorosłym, które są całkowicie niezdolne do pracy oraz samodzielnej egzystencji. Z zasady uprawnienie do dodatku pielęgnacyjnego pozbawia posiadanego prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, ponieważ osoby mogą pobierać tylko jedno z tych dwóch świadczeń. Świadczenia, choć podobne, różnią się tym, że:

• dodatek pielęgnacyjny jest wypłacany przez KRUS, a zasiłek – przez organ właściwy ze względu na miejsce zamieszkania beneficjenta, czyli wójta, burmistrza lub prezydenta miasta,
• dodatek jest wypłacany do renty lub emerytury, a zasiłek pielęgnacyjny – niezależnie od innych pobieranych świadczeń.

W myśl ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników orzeczenia o trwałej lub okresowej całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, które stanowią jedną z przesłanek uzyskania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, są wydawane przez lekarzy rzeczoznawców (w pierwszej instancji) lub komisje lekarskie (w drugiej instancji).

Orzeczenia o niezdolności do pracy wydane przez lekarza rzeczoznawcę lub komisję lekarską KRUS po 1 stycznia 1998 r. nie podlegają przełożeniu na orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Osoby, którym wydano orzeczenie o niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym w systemie orzeczniczym KRUS po 1 stycznia 1998 r. mogą złożyć wniosek do zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności o ustalenie stopnia niepełnosprawności.

Ilu niepełnosprawnych mieszka na wsi?

GUS nie badał, ile osób niepełnosprawnych mieszka na wsi, a ile w mieście. Dane dotyczą województw.

76,2% niepełnosprawnych stanowiły osoby z orzeczeniem wydanym przez zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności.

Osób posiadających orzeczenie wydane przed 1 stycznia 1998 r. przez KRUS jest 31 621, a osób posiadających dwa orzeczenia – wydane przez zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności oraz wydane przez KRUS – 8 661.

Najwięcej osób niepełnosprawnych prawnie (448,4 tys.) mieszkało w województwie śląskim, a najmniej w opolskim (85,6 tys.). Wskaźnik liczby osób niepełnosprawnych prawnie na 1 tys. ludności był najwyższy w województwie lubuskim (160,7), a najniższy w mazowieckim (74,0).

Najwięcej osób niepełnosprawnych prawnie mieszkało w Warszawie (98,8 tys.). Stanowiły one 2,5% ogólnej liczby osób niepełnosprawnych prawnie w Polsce. W przeliczeniu na 1 tys. ludności najwyższy wskaźnik odnotowano w gminie Ostrowiec Świętokrzyski (246,6), a najniższy w gminie Długołęka (30,0).

3 010,0 tys. osób posiadało orzeczenie o niepełnosprawności albo o stopniu niepełnosprawności wydane przez zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności. W orzeczeniu ustala się maksymalnie trzy symbole przyczyn niepełnosprawności. Orzeczenia zawierające:

• jedną przyczynę – odnotowano u 58,6% osób;
• dwie przyczyny – u 31,4% osób;
• trzy przyczyny – u 10,0% osób.

Największa liczba osób posiadała orzeczenie wydane z powodu upośledzenia narządu ruchu (1 382,4 tys.), a najmniejsza z powodu epilepsji (68,2 tys.).