Terytorialna odporność regionów europejskich, ze szczególnym uwzględnieniem obszarów przygranicznych i ich umiejętności do przystosowania się do nowych wyzwań i kryzysów to główne tematy Seminarium ESPON.

W wydarzeniu uczestniczyła wiceminister funduszy i polityki regionalnej Monika Sikora. Seminarium ESPON odbyło się w Gdańsku i zgromadziło przedstawicieli Komisji Europejskiej, administracji publicznej, środowisk naukowych, samorządów oraz organizacji społeczeństwa obywatelskiego. Rozmawiano o roli regionów przygranicznych w budowaniu odporności Europy.

– Unia Europejska musi dziś przedefiniować pojęcie odporności – nie jako zachowanie obecnego stanu, lecz jako zdolność do adaptacji i transformacji, zwłaszcza w obliczu wyzwań na wschodnich granicach. Regiony przygraniczne, takie jak te we wschodniej Polsce, pokazują, że mogą stać się strategicznymi miejscami i rozwoju dzięki inwestycjom i współpracy transgranicznej. Mają one szczególny potencjał, aby wzmocnić strategiczną odporność całej Unii. Musimy je postrzegać nie jako obszary peryferyjne, ale jako przestrzenie innowacji i współpracy międzynarodowej – mówiła wiceminister Monika Sikora podczas panelu „Odporność regionalna: perspektywa polityczna”.

Wiceminister Sikora przypomniała, że Europa stoi dziś w obliczu wielu wyzwań – geopolitycznych, klimatycznych, demograficznych i gospodarczych. W tym kontekście odporność UE oznacza nie tylko zdolność do przetrwania kryzysów, ale przede wszystkim gotowość do transformacji, adaptacji i strategicznego wykorzystania zasobów.

Deklaracja Warszawska – wspólny głos państw UE

Seminarium ESPON było także okazją do przypomnienia o wspólnej Deklaracji Warszawskiej, podpisanej 21 maja br. przez ministrów i przedstawicieli państw członkowskich UE. Dokument ten zawiera kluczowe postulaty dotyczące przyszłości polityki spójności, polityki miejskiej i rozwoju terytorialnego po 2027 roku.

Wśród najważniejszych przesłań Deklaracji znalazły się:

– potrzeba projektowania polityk unijnych w sposób wrażliwy terytorialnie, z uwzględnieniem lokalnych i regionalnych uwarunkowań;

– wzmocnienie roli władz lokalnych i regionalnych jako współtwórców polityk, a nie jedynie wykonawców;

– konieczność strategicznego/terytorialnego podejścia do reform i inwestycji – opartego na lokalnej wiedzy, współpracy i dostępności zasobów.

Polskie doświadczenia na tle Europy

Przykłady z Polski pokazują, jak regiony graniczne mogą skutecznie odpowiadać na kryzysy – takie jak agresja Rosji na Ukrainę. Inwestycje w infrastrukturę o podwójnym zastosowaniu, bezpieczeństwo i logistykę na wschodniej granicy UE to konkretne przykłady działań, które wzmacniają odporność nie tylko kraju, ale całej wspólnoty europejskiej.

– Regiony przygraniczne to nie wyzwania do „zarządzania”, lecz zasoby do strategicznego wykorzystania – mówiła wiceminister Sikora. – Potrzebujemy elastycznych ram polityk i finansowania, które pozwolą tym obszarom pełnić rolę liderów innowacji, bezpieczeństwa i rozwoju. Dziś ich rola jest ważniejsza niż kiedykolwiek wcześniej.

 Wspólna wizja, wspólna odpowiedzialność

Seminarium ESPON zakończyło się wezwaniem do dalszej współpracy pomiędzy państwami członkowskimi, Komisją Europejską, regionami i miastami w budowania odporności regionów przygranicznych. Wymaga to nie tylko wspólnej wizji, ale także konkretnych narzędzi, partnerstw i zaangażowania wszystkich szczebli zarządzania.

Przyjęcie Deklaracji Warszawskiej oraz intensywny dialog z Komisją Europejską i OECD pokazują, że Polska prezydencja w Radzie UE skutecznie postawiła temat terytorialnej spójności i roli regionów przygranicznych w centrum europejskiej debaty.

Czym jest ESPON?

ESPON (European Observation Network for Territorial Development and Cohesion) to międzynarodowy program badawczy finansowany z funduszy Unii Europejskiej. Jego celem jest wzmacnianie efektywności polityki spójności poprzez opracowywanie i rozpowszechnianie wyników badań w zakresie trendów w rozwoju społeczno-gospodarczym i przestrzennym regionów, miast i innych jednostek terytorialnych w 27 państwach członkowskich UE oraz 4 państwach partnerskich: Islandii, Liechtensteinie, Norwegii i Szwajcarii.

Źródło informacji: MFiPR; PAP MediaRoom