To m.in. Ukraina właśnie należy do państw priorytetowych, wskazanych w przyjętym przez Radę Ministrów w 2021 roku dokumencie pod nazwą „Wieloletni Program Współpracy Rozwojowej na lata 2021–2030. Solidarność dla rozwoju”.

Jak podaje NIK po kontroli, w wyniku konkursów na realizację zadań w zakresie współpracy rozwojowej, w latach 2021‑2024, minister spraw zagranicznych zawarł 238 umów dotacji na kwotę 174 mln zł. W dziesięciu krajach priorytetowych realizowano 189 projektów pomocy rozwojowej i humanitarnej, najwięcej w Ukrainie (45 projektów), Gruzji (29 projektów), Mołdawii (28 projektów) i Tanzanii (25 projektów). Dotyczyły one głównie: poprawy stanu infrastruktury i doposażenia placówek edukacyjnych, środowiskowych, ochrony zdrowia, zwiększenia dostępności i poprawy jakości usług edukacyjnych i opieki zdrowotnej, wsparcia lokalnej przedsiębiorczości i turystyki, transferu wiedzy i technologii, ochrony środowiska, poprawy gospodarki odpadami, wsparcia systemów zarządzania kryzysowego, wzmocnienia społeczeństwa obywatelskiego, wsparcia grup marginalizowanych (np. niepełnosprawnych, ofiar przemocy), a także udzielenia pomocy humanitarnej (np. zapewnienie posiłków).

Zgodnie z WPWR, minister spraw zagranicznych podjął działania w celu zwiększenia udziału sektora prywatnego we współpracy rozwojowej. W wyniku umowy zawartej z Programem Narodów Zjednoczonych ds. Rozwoju powołano Polish Challenge Fund, wspierający zaangażowanie polskich przedsiębiorców i transfer innowacyjnych rozwiązań do innych państw. W okresie objętym kontrolą wyłoniono w konkursach 41 projektów o wartości ponad 2,5 mln dolarów amerykańskich dotyczących m.in. transformacji energetycznej, innowacji cyfrowych, rolnictwa ekologicznego czy wsparcia społeczeństwa, które były realizowane na rzecz Mołdawii, Ukrainy, Gruzji i Białorusi. Rozstrzygnięto sześć edycji konkursów dotacyjnych, na realizację których przekazano dofinansowanie w wysokości 1,6 mln dolarów amerykańskich. Dofinansowanie projektów wynosiło od  20,0 tys. do 40,0 tys. dolarów amerykańskich, wymagano wniesienia wkładu własnego w wysokości do 20% wartości projektu.

NIK zwraca uwagę, że w 2022 r. i 2023 r. poziom oficjalnej polskiej pomocy rozwojowej osiągnął deklarowaną przez Polskę wartość 0,33% rocznego dochodu narodowego brutto, co wynikało głównie z ujęcia wydatków związanych z utrzymaniem ukraińskich obywateli, przebywających w Polsce w związku z agresją Rosji na Ukrainę.

Przed 2022 r. Polska przeznaczała rocznie na pomoc rozwojową około 3–4 mld zł, tj. poniżej zadeklarowanego poziomu 0,33% DNB. W 2022 r. wydatki na pomoc wyniosły ponad 15,5 mld zł, co spowodowało osiągnięcie poziomu 0,53% DNB. Wynikało to głównie z uwzględnienia kosztów utrzymania na terytorium Polski ukraińskich uchodźców w związku z agresją Rosji na Ukrainę.

Łączne wydatki na utrzymanie uchodźców ukraińskich w Polsce w 2022 r. wyniosły ponad 9,7 mld zł.

W ocenie Najwyższej Izby Kontroli podejmowane przez skontrolowane jednostki w latach 2021–2024 działania w ramach Wieloletniego Programu Współpracy Rozwojowej na lata 2021–2030 były realizowane w większości prawidłowo i rzetelnie. W wyniku prowadzonych działań uzyskano oczekiwane efekty w zakresie wsparcia państw rozwijających się, a także udzielono pomocy humanitarnej.

Inf. NIK opr. MP